Đông Nam Á chuyển cây trồng thành nhiên liệu: Áp lực kép lên an ninh lương thực và xuất khẩu
Annie Nguyễn
Ngày 23 tháng 5 năm 2026
Khi giá dầu thô thế giới tăng vọt từ 72 USD lên 100 USD mỗi thùng sau những căng thẳng địa chính trị liên quan đến Iran, các quốc gia Đông Nam Á đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang nhiên liệu sinh học nhằm giảm sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Tuy nhiên, động thái này đang tạo ra một cuộc tranh luận gay gắt về sự đánh đổi giữa năng lượng và lương thực.
Indonesia và Malaysia tăng tỷ lệ pha trộn diesel sinh học
Indonesia, quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới, chính thức nâng tỷ lệ pha trộn dầu cọ trong diesel sinh học lên B50 kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2026. Quyết định này tạo ra nhu cầu nội địa bổ sung từ 3 đến 3,5 triệu tấn dầu cọ mỗi năm. Trong khi đó, Malaysia cũng tăng tỷ lệ pha trộn lên B15 từ tháng 6 năm 2026.
Cả hai nước đều kỳ vọng chính sách này sẽ giúp giảm gánh nặng nhập khẩu nhiên liệu và bảo vệ cán cân thương mại trước bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh.
Tác động lên nguồn cung lương thực toàn cầu
Tuy nhiên, hệ quả tất yếu là nguồn cung dầu ăn toàn cầu bị thắt chặt. Dầu cọ không chỉ là nguyên liệu sản xuất nhiên liệu sinh học mà còn là thành phần quan trọng trong ngành công nghiệp thực phẩm, mỹ phẩm và nhiều sản phẩm tiêu dùng khác. Việc chuyển hướng một lượng lớn dầu cọ sang sản xuất nhiên liệu đã đẩy giá dầu ăn lên cao, gây áp lực trực tiếp lên người tiêu dùng, đặc biệt là tại các nước đang phát triển vốn phụ thuộc vào nhập khẩu dầu thực vật.
Theo bài báo trên Nikkei Asia, sản lượng dầu cọ tại Indonesia gần như trì trệ trong những năm gần đây do diện tích đất trồng hạn chế và năng suất không tăng. Điều này buộc chính phủ Indonesia phải cân nhắc khả năng hạn chế xuất khẩu dầu cọ để đảm bảo nguồn cung cho thị trường nội địa, một động thái có thể gây sốc cho thị trường dầu thực vật toàn cầu.
Thách thức về môi trường và sử dụng đất
Bên cạnh áp lực lên lương thực, sản xuất nhiên liệu sinh học từ cây trồng còn đặt ra những vấn đề môi trường nghiêm trọng. Việc mở rộng diện tích trồng dầu cọ và các cây nhiên liệu khác đã và đang thúc đẩy nạn phá rừng tại Đông Nam Á, đặc biệt là ở Indonesia và Malaysia. Rừng nhiệt đới bị chuyển đổi thành các đồn điền cọ dầu, dẫn đến mất đa dạng sinh học và phát thải khí nhà kính do thay đổi mục đích sử dụng đất.
Hơn nữa, sản xuất nhiên liệu sinh học tiêu tốn một lượng lớn nước và tài nguyên đất, vốn đã ngày càng khan hiếm trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Giải pháp nào cho bài toán năng lượng - lương thực?
Trước tình hình trên, các chuyên gia khuyến nghị các nước Đông Nam Á nên ưu tiên sử dụng phế phẩm nông nghiệp, như trấu, vỏ cọ, bã mía hoặc rơm rạ, thay vì cây lương thực để sản xuất nhiên liệu sinh học thế hệ thứ hai. Công nghệ chuyển hóa cellulose từ phế phẩm nông nghiệp thành ethanol hoặc diesel sinh học đã có những bước tiến đáng kể, tuy nhiên chi phí sản xuất vẫn còn cao hơn so với sử dụng dầu cọ hoặc ngô.
Một hướng đi khác là phát triển nhiên liệu tổng hợp (e-fuels) sử dụng hydro xanh và CO₂ thu hồi, như mô hình đang được triển khai tại Uzbekistan, để tránh hoàn toàn sự cạnh tranh với lương thực.
Kết luận
Sự lựa chọn giữa "nhiên liệu trong bình" và "lương thực trong bát" đang trở thành bài toán chính trị khó giải tại nhiều nước Đông Nam Á. Trong ngắn hạn, các chính sách như B50 của Indonesia có thể giúp giảm nhập khẩu dầu nhưng đi kèm với rủi ro về an ninh lương thực và áp lực xuất khẩu. Trong dài hạn, việc đầu tư vào công nghệ nhiên liệu sinh học thế hệ thứ hai và các giải pháp thay thế không cạnh tranh với đất nông nghiệp sẽ là hướng đi bền vững hơn.
Nguồn: Nikkei Asia, CropGPT, Straitstimes
