Độc Lập Về Năng Lượng: Áp Lực Xung Đột Quốc Tế và Cơ Hội Từ Tự Chủ Nguồn Lực
Ngày 3/3/2026, Lê Ngọc Ánh Minh
Trong những năm gần đây, an ninh năng lượng toàn cầu bị thử thách nghiêm trọng bởi các cuộc xung đột địa chính trị lớn. Cuộc chiến Nga–Ukraine khiến thị trường khí đốt châu Âu bị xáo trộn, đẩy các nước EU tìm nguồn thay thế khác, đồng thời tiết lộ sự phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu là rủi ro lớn.
Bối cảnh đó chưa kịp lắng dịu thì chiến tranh giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang, ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng khí và dầu thô qua eo biển Hormuz – một tuyến vận tải chiến lược chiết suất hơn 20 % hàng hóa năng lượng toàn cầu.
Tại Việt Nam, những biến động này đã hiện thực tức thời trong thông báo mới nhất của Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS) khi công ty con PVGas Trading buộc phải giảm tiến độ giao LPG (khí dầu mỏ hóa lỏng) cho khách hàng trong nước do tình hình xung đột ở Trung Đông, cùng với sự cố tại cơ sở sản xuất khí hóa lỏng của đối tác khiến nguồn cung bị đứt gãy.
Việc này đặt ra câu hỏi then chốt: Khi nguồn cung năng lượng thế giới liên tục bị ảnh hưởng bởi địa chính trị, Việt Nam có thể tự chủ năng lượng đến mức nào?
LNG – “Cơ Bản Nhưng Rủi Ro”: Lợi Ích và Hạn Chế
Việt Nam bước chân vào thị trường khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) từ năm 2023 khi terminal tại Thị Vải đón chuyến hàng đầu tiên, mở ra kỷ nguyên nhập khẩu LNG phục vụ sản xuất điện và công nghiệp.
Một báo cáo gần đây cảnh báo rằng nhu cầu điện của Việt Nam dự kiến tăng mạnh gấp nhiều lần đến năm 2050, buộc phải mở rộng nguồn LNG nhập khẩu để đảm bảo cung cấp điện cho nền kinh tế đang phát triển.
Tuy nhiên, nhập khẩu LNG cũng là con dao hai lưỡi:
-
Giá LNG thường được định giá theo thị trường quốc tế (ví dụ: thị trường Mỹ – Henry Hub) và chịu biến động lớn tùy theo điều kiện cầu – cung trên toàn cầu.
-
Chi phí vận tải LNG cũng leo cao khi các tuyến biển chiến lược bị xáo trộn – ví dụ phí thuê tàu chở khí đốt hiện có thể vượt 200 000 USD/ngày trong bối cảnh Trung Đông bất ổn.
-
Theo IEEFA, LNG là nguồn chi phí cao và rủi ro cao so với các nguồn năng lượng tái tạo, bởi vì giá nhiên liệu và hợp đồng LNG dài hạn dễ bị ảnh hưởng bởi tỷ giá, biến động giá dầu khí, và rủi ro chính trị.
Như vậy, dù LNG giúp giảm phát thải so với than đá và đáp ứng nhu cầu điện dẻo dai, việc phụ thuộc vào nhập khẩu LNG làm giảm tính tự chủ năng lượng, khiến Việt Nam dễ bị dao động bởi cuộc chơi địa chính trị.
Tiềm Năng Tài Nguyên Trong Nước: Chìa Khóa Độc Lập Năng Lượng
Việt Nam may mắn sở hữu nguồn tài nguyên tự nhiên rất đa dạng:
1. Năng lượng tái tạo
Theo quy hoạch điện lực quốc gia mới nhất (PDP8 điều chỉnh):
-
Công suất điện mặt trời dự kiến khoảng 46 459–73 416 MW.
-
Điện gió (trên bờ và ngoài khơi) có thể đạt 26 066–38 029 MW+6 000–17 032 MW.
-
Cùng với điện sinh khối, năng lượng chất thải hữu cơ và địa nhiệt – Việt Nam có thể tạo ra một mạng lưới năng lượng tái tạo rộng lớn và ổn định.
2. Sinh khối và khí sinh học
Theo dữ liệu nghiên cứu, Việt Nam có khoảng 60 triệu tấn phế phẩm nông nghiệp mỗi năm (rơm rạ, trấu, phụ phẩm cây trồng), tạo ra tiềm năng sinh khối đủ để sản xuất khí sinh học vượt nhu cầu nội địa.
Điều này đồng nhất với nhận định tại hội thảo Chuyển hóa Rác thải thành Năng lượng sạch và Hydrogen do CLB Hydrogen Việt Nam – ASEAN và ĐH Nông Lâm TP.HCM tổ chức, nơi Tiến sĩ Raphael L. T. Fitz – CEO của WABIO Technologie GmbH nhấn mạnh rằng chỉ với phụ phẩm từ ngành lúa gạo như rơm rạ và trấu, Việt Nam có thể sản xuất khí sinh học ở quy mô lớn hơn gấp đôi nhu cầu tiêu thụ khí đốt hiện nay.
(Nguồn hội thảo https://vahc.com.vn/tom-tat-chinh-giai-phap-khi-sinh-hoc-cho-qua-trinh-chuyen-doi-nang-luong-cua-viet-nam.html)
Tiến sĩ Raphael Fitz.
Chiến Lược Độc Lập Năng Lượng: Từ Nhập Khẩu Sang Tự Sản Xuất
Trước những biến động địa chính trị, Việt Nam cần một chiến lược năng lượng mạnh mẽ hơn:
1. Tăng tỷ trọng tái tạo trong cơ cấu điện
Đầu tư mạnh vào điện mặt trời, gió, thủy triều, địa nhiệt và năng lượng sinh khối để giảm phụ thuộc nhập khẩu LNG.
2. Phát triển khí sinh học và hydrogen xanh
Tận dụng phế phẩm nông nghiệp và chất thải công nghiệp để sản xuất khí sinh học và hydrogen sạch, vừa tạo thêm nguồn năng lượng, vừa giảm ô nhiễm môi trường.
3. Đảm bảo bảo hiểm rủi ro và hạ tầng chiến lược
Phát triển kho dự trữ năng lượng quốc gia, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu LNG từ nhiều quốc gia – và tận dụng các thỏa thuận thương mại để giảm chi phí.
Kết Luận
Việt Nam đang ở ngã rẽ của lịch sử năng lượng: giữa việc phụ thuộc vào nhập khẩu LNG rủi ro cao và việc khai thác tiềm năng nội sinh để đạt độc lập năng lượng thật sự.
Xung đột Nga–Ukraine và Mỹ–Israel–Iran là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ rằng chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu luôn có thể bị gián đoạn bất kỳ lúc nào. Đối với một quốc gia đang phát triển và có nhu cầu năng lượng tăng nhanh như Việt Nam, tự chủ bằng nguồn nội lực thiên nhiên và công nghệ tái tạo chính là con đường an toàn bền vững nhất.
