Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp: Bước tiến hay chỉ là khởi đầu cho ngành hydro châu Âu?

Biên tập bởi: Annie Nguyễn | Ngày: 01 tháng 4 năm 2026

Trong bối cảnh châu Âu nỗ lực tái cấu trúc nền công nghiệp nhằm đạt được ba mục tiêu then chốt: khả năng phục hồi (resilience), năng lực cạnh tranh (competitiveness) và phi cacbon hóa (decarbonisation), Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (IAA) đã ra đời như một dấu mốc quan trọng. Được công bố sau nhiều lần trì hoãn, đạo luật này được kỳ vọng sẽ định hình chính sách công nghiệp cho toàn khối, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ sạch và hydro.

Tuy nhiên, ngay sau khi công bố, IAA đã vấp phải nhiều đánh giá trái chiều từ các bên liên quan. Mặc dù ghi nhận những nỗ lực ban đầu, các nhà sản xuất thiết bị điện phân (electrolyser) như Sunfire, nhà sản xuất thép như Salzgitter và các tổ chức phân tích như Bruegel đều cho rằng văn bản cuối cùng đã thiếu đi sự tham vọng so với các dự thảo trước đó, đặt ra nhiều thách thức cho sự phát triển của hydro.

Tạo lập nhu cầu: Con số ấn tượng nhưng chưa đủ

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành hydro là tạo ra nhu cầu ổn định cho các sản phẩm "low-carbon" (các-bon thấp). IAA đã đưa ra hạn ngạch yêu cầu 25% thép low-carbon trong các gói thầu xây dựng công trình công cộng, cơ sở hạ tầng và phương tiện giao thông bắt đầu từ năm 2029.

Dù vậy, con số này chỉ tương đương khoảng 5% tổng nhu cầu thép toàn châu Âu. Đối với các nhà đầu tư, tín hiệu này chưa đủ mạnh để thúc đẩy các quyết định đầu tư lớn vào sản xuất "thép xanh" sử dụng hydro tái tạo.

Ông Philipp Tshinke, Trưởng Văn phòng Brussels của Salzgitter AG, nhận định: "Thép low-carbon đã được công nhận về mặt nguyên tắc, nhưng quy mô của tín hiệu nhu cầu vẫn chưa đủ. Định nghĩa về thép low-carbon cần phải đáng tin cậy, có thể kiểm chứng và hướng tới mục tiêu trung hòa khí hậu."

Tuy nhiên, ông Ben McWilliams, Nghiên cứu viên tại Bruegel, có một góc nhìn thực tế hơn: "Tôi cho rằng đạt được các mục tiêu nhỏ còn hơn là thất bại với những mục tiêu quá lớn. 25% trong đấu thầu công vẫn là một phần đáng kể. Điều quan trọng là chúng ta có được định nghĩa rõ ràng về thép sạch và tập trung nguồn lực vào đó."

Một điểm gây tranh cãi khác là IAA đã từ chối đưa ra định nghĩa cụ thể về "thép low-carbon" ngay trong đạo luật, thay vào đó giao cho một Đạo luật Ủy quyền (Delegated Act) trong tương lai. Sự chậm trễ này được ví như hồi ức về Đạo luật Bổ sung (Additionality Delegated Act) cho hydro trước đây, vốn đã làm chậm trễ các khoản đầu tư trong nhiều năm. Sự thiếu rõ ràng này đang đẩy các nhà đầu tư vào vòng xoáy bất định.

"Made in Europe" - tham vọng bị pha loãng

IAA được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sản xuất nội khối với tiêu chí "Made in Europe". Tuy nhiên, các yêu cầu về hàm lượng nội địa hóa trong văn bản cuối cùng đã bị nới lỏng đáng kể so với các dự thảo ban đầu (vốn có mức đề xuất lên tới 70% cho một số lĩnh vực).

Đáng chú ý, ngành thép không có yêu cầu về hàm lượng nội địa, trong khi máy điện phân (electrolyser) – một công nghệ hydro trọng điểm – lại hoàn toàn bị loại khỏi các quy định về đấu thầu công. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà sản xuất châu Âu sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ quốc tế ngay trên sân nhà.

Ông Christopher Frey, Trưởng bộ phận Quản lý Quy định tại Sunfire, bày tỏ quan điểm: "Chúng tôi ủng hộ các yêu cầu 'Made in Europe' mạnh mẽ hơn, bao gồm cả cho ngành thép. Sẽ có vấn đề nếu chúng ta không thể giữ cho các nhà sản xuất thép châu Âu có khả năng cạnh tranh. Có nguy cơ nghiêm trọng rằng một phần cơ sở sản xuất hiện tại sẽ chuyển sang các khu vực khác, chủ yếu là Trung Quốc."

Ông Samuel Suchel, Quản lý cấp cao về các vấn đề quản lý tại Sunfire, bổ sung thêm một vấn đề phức tạp khác: "Vấn đề then chốt ở đây là cách họ lựa chọn các quốc gia được coi là 'Made in Europe'. Định nghĩa này rất rộng và mơ hồ. Liệu có bao gồm các nước có hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU hay không? Hiện tại, có tới 60-80 quốc gia có thể nằm trong danh sách 'có nguồn gốc Liên minh', điều này khiến cho mục tiêu bảo vệ sản xuất nội địa bị pha loãng."

Hiệu ứng Iran và bài học về sự phụ thuộc năng lượng

Cuộc xung đột tại Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz đã đẩy giá nhiên liệu hóa thạch lên cao một lần nữa, như một lời nhắc nhở đắt giá về sự mong manh của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Ông Philipp Tshinke nhấn mạnh: "Đây là lời nhắc nhở rằng châu Âu không nên xây dựng chuỗi giá trị tương lai dựa trên nhập khẩu từ các khu vực bất ổn về chính trị. Tăng cường sản xuất năng lượng sạch và công nghiệp carbon thấp trong nước là điều cần thiết cho cả mục tiêu khí hậu và an ninh công nghiệp."

Ông Samuel Suchel lo ngại rằng: "Tôi nghĩ đây là một cơ hội, nhưng điều khiến tôi lo lắng là người châu Âu có trí nhớ ngắn hạn. Chúng ta cần ngừng cần đến những cuộc khủng hoảng lớn để nhớ rằng giá nhiên liệu hóa thạch luôn biến động và khiến chúng ta phụ thuộc vào thị trường quốc tế."

Kết luận: Một chặng đường dài phía trước

IAA được coi là "nỗ lực nghiêm túc đầu tiên" của EU trong việc xây dựng chính sách công nghiệp sạch. Tuy nhiên, với những hạn chế trong việc tạo lập nhu cầu, định nghĩa không rõ ràng và các yêu cầu về sản xuất nội địa bị pha loãng, đạo luật này được đánh giá là chưa đủ mạnh để hiện thực hóa tham vọng.

Các nhà lập pháp và các bên liên quan tại Nghị viện và Hội đồng châu Âu được kỳ vọng sẽ tiếp tục củng cố đạo luật này trong quá trình đồng lập pháp sắp tới. Hành trình đưa châu Âu trở thành một nền kinh tế cạnh tranh, phục hồi và phi carbon hóa mới chỉ bắt đầu, và ngành hydro vẫn còn một chặng đường dài phía trước để có thể phát huy hết vai trò then chốt của mình.