Cơ hội hợp tác với JBIC và METI: Khuyến nghị chiến lược cho Việt Nam

Ngày: 2 tháng 8, 2026

By Annie Nguyễn

1. Tổng quan về vai trò của JBIC và METI trong phát triển hydrogen

1.1. JBIC – Công cụ tài chính chiến lược của Nhật Bản

Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) là ngân hàng chính sách của Nhật Bản, được thành lập vào tháng 4/2012 với vốn điều lệ 15,6 tỷ USD, thuộc sở hữu hoàn toàn của Chính phủ Nhật Bản. JBIC có dư nợ cho vay và góp vốn cổ phần lên tới 105,6 tỷ USD, cùng dư nợ bảo lãnh 8,89 tỷ USD (tính đến 31/3/2025). Các công cụ tài chính của JBIC bao gồm cho vay xuất khẩu, nhập khẩu, đầu tư nước ngoài, cho vay hợp vốn (untied loan), góp vốn cổ phần và bảo lãnh . JBIC có mạng lưới văn phòng đại diện trên toàn cầu, với cam kết tổng thể tại các khu vực lên tới hàng tỷ USD.

Tổ máy số 1 của Hệ thống P2G kiểu Yamanashi, bắt đầu vận hành thử nghiệm vào ngày 6 tháng 8 năm 2024, tại Kawagoe, tỉnh Saitama. (©Sankei bởi Takashi Hirao)

JBIC có sứ mệnh kép: duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của Nhật Bản, và ngăn chặn sự gián đoạn trật tự tài chính quốc tế . Trong lĩnh vực hydrogen, JBIC đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ tài chính cho toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen carbon thấp, từ sản xuất thượng nguồn (điện phân nước, sản xuất hydrogen lỏng), vận chuyển (tàu chuyên dụng, hydrogen carriers như ammonia và MCH), đến sử dụng hạ nguồn (trạm tiếp nhận, khử hydro hóa và tổng hợp nhiên liệu) .

1.2. METI – Định hướng chính sách và hợp tác quốc tế

Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) là cơ quan xây dựng và thực thi chiến lược hydrogen quốc gia của Nhật Bản, thông qua các cơ chế như Quỹ Đổi mới Xanh (Green Innovation Fund - GIF) với khoảng 2.000 tỷ Yên (13 tỷ USD), Đạo luật Thúc đẩy Xã hội Hydrogen (Hydrogen Society Promotion Act, ban hành và thực thi từ tháng 10/2024), và Chương trình Hỗ trợ Chênh lệch Giá (CfD) với tổng ngân sách 3.000 tỷ Yên (khoảng 21 tỷ USD) .

METI đã thiết lập các khuôn khổ hợp tác song phương và đa phương quan trọng với Việt Nam, bao gồm:

• Tuyên bố chung về Hợp tác Chuyển đổi Năng lượng (2021): Nhấn mạnh hợp tác trong các lĩnh vực hydrogen, ammonia và CCUS.

• Sáng kiến AZEC (Asia Zero Emission Community): Việt Nam là quốc gia đầu tiên được Nhật Bản lựa chọn để hỗ trợ khử carbon, với cam kết tài trợ lên tới 8 tỷ USD cho các dự án năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng, hydrogen, ammonia và CCUS .

• Các cuộc họp song phương: Các cuộc họp thường kỳ của Nhóm Công tác về Năng lượng (Energy Working Group) giữa METI và Bộ Công Thương Việt Nam.

METI cũng tổ chức các sự kiện quốc tế như Hydrogen Energy Ministerial Meeting (HEM) và Tokyo GX Week để thúc đẩy hợp tác toàn cầu . JBIC tham gia các chương trình quốc tế như Hydrogen for Development (H4D) và 10 GW Lighthouse Initiative để hỗ trợ phát triển thị trường hydrogen toàn cầu .

2. Các cơ hội hợp tác cụ thể cho Việt Nam

2.1. Hỗ trợ tài chính từ JBIC

2.1.1. Khoản vay hợp vốn (Untied Loans)

JBIC có thể cung cấp các khoản vay hợp vốn (không yêu cầu bảo lãnh của chính phủ nước nhận vay) cho các dự án hạ tầng năng lượng và hydrogen tại Việt Nam. Đây là hình thức tài trợ quan trọng được JBIC sử dụng để hỗ trợ các dự án chiến lược, với lãi suất cạnh tranh và thời hạn vay dài . Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm:

• Phát triển hạ tầng cảng biển, bồn chứa và đường ống vận chuyển hydrogen/ammonia.

• Xây dựng các nhà máy điện phân quy mô lớn và trạm tiếp nhận hydrogen/ammonia.

• Phát triển năng lượng tái tạo (gió, mặt trời) để phục vụ sản xuất hydrogen xanh.

JBIC đã có kinh nghiệm tài trợ cho các dự án năng lượng quy mô lớn tại Việt Nam, bao gồm:

• Dự án khí Block B: Khoản vay hợp vốn 832 triệu USD (JBIC đóng góp 415 triệu USD) cho phát triển mỏ khí và đường ống vận chuyển .

• Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn: JBIC là ngân hàng đầu tư chính với khoản vay lớn.

• Các dự án khác: Hỗ trợ tín dụng cho Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) và Ngân hàng TMCP Đại chúng Việt Nam (VPBank) để thúc đẩy phát triển lưới điện và năng lượng tái tạo .

2.1.2. Hỗ trợ chênh lệch giá (CfD) thông qua JBIC

Chính phủ Nhật Bản thiết lập cơ chế hỗ trợ chênh lệch giá (CfD) với tổng ngân sách 21 tỷ USD (3.000 tỷ Yên) để thu hẹp khoảng cách giữa giá hydrogen carbon thấp và giá nhiên liệu hóa thạch . Các dự án cần cung cấp hydrogen từ khoảng năm 2030 và đáp ứng các tiêu chí về cường độ carbon và chi phí cạnh tranh . JBIC đóng vai trò quản lý và giải ngân các khoản hỗ trợ này .

Việt Nam có thể tham gia bằng cách:

• Phát triển các dự án hydrogen xanh quy mô lớn (từ năng lượng gió, mặt trời) để cung cấp cho các công ty Nhật Bản (như JERA, Mitsui) đã được chứng nhận hỗ trợ CfD.

• Hợp tác với các tập đoàn Nhật Bản để cùng nộp hồ sơ tham gia chương trình CfD của METI/JBIC.

• Tận dụng các hiệp định song phương (như AZEC) để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hydrogen/ammonia sang Nhật Bản.

2.1.3. Đầu tư cổ phần và quỹ

JBIC có thể đầu tư cổ phần vào các dự án và công ty hydrogen chiến lược, như trường hợp đầu tư 23 triệu USD vào FirstElement Fuel (FEF) tại California . JBIC cũng là nhà đầu tư neo duy nhất từ Nhật Bản vào quỹ hydrogen lớn nhất thế giới trị giá 1,5 tỷ EUR (lên tới 1,8 tỷ EUR), với các nhà đầu tư như Air Liquide, TotalEnergies và Plug Power . Việt Nam có thể:

• Đề xuất JBIC đầu tư cổ phần vào các dự án hydrogen trọng điểm.

• Hợp tác với các quỹ đầu tư hydrogen toàn cầu mà JBIC tham gia.

2.2. Hợp tác chính sách và kỹ thuật với METI

2.2.1. Tham gia các diễn đàn và sáng kiến quốc tế

Việt Nam nên tích cực tham gia các diễn đàn do METI tổ chức, bao gồm:

• Hydrogen Energy Ministerial Meeting (HEM): Tham gia với tư cách là đại diện khu vực Đông Nam Á để chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ các quốc gia dẫn đầu .

• Tokyo GX Week: Tham gia các phiên thảo luận về hydrogen, carbon recycling và nhiên liệu bền vững .

• AZEC (Asia Zero Emission Community): Tận dụng vị thế là quốc gia đầu tiên được Nhật Bản lựa chọn hỗ trợ, Việt Nam cần chủ động đề xuất các dự án cụ thể và tham gia các cuộc họp của AZEC để đẩy nhanh tiến độ .

2.2.2. Hợp tác trong xây dựng tiêu chuẩn và khuôn khổ pháp lý

METI đang tích cực thúc đẩy tiêu chuẩn hóa và hài hòa các quy định về hydrogen tại các diễn đàn quốc tế như IEA H2TCP và IMO . Việt Nam có thể:

• Hợp tác với METI để xây dựng tiêu chuẩn và chứng nhận hydrogen xanh phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế (như EU RFNBO, CertifHy).

• Tham gia các dự án hợp tác kỹ thuật (ví dụ: IEA H2TCP Task 50 về so sánh chi phí và cường độ carbon) để nâng cao năng lực và hội nhập quốc tế.

2.2.3. Đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ

METI và JBIC có các chương trình hỗ trợ đào tạo nhân lực trong khuôn khổ AZEC . Việt Nam có thể đề xuất:

• Xây dựng chương trình đào tạo chung về công nghệ hydrogen và an toàn.

• Tổ chức các khóa đào tạo thực tế tại các cơ sở hydrogen của Nhật Bản.

• Hỗ trợ phát triển các trung tâm nghiên cứu hydrogen tại Việt Nam với sự hợp tác của các viện nghiên cứu Nhật Bản (như Đại học Tokyo, Đại học Yamanashi, AIST).

3. Khuyến nghị chiến lược cho Việt Nam

3.1. Khung pháp lý và thể chế

3.2. Tài chính và đầu tư

3.3. Kỹ thuật và chính sách

4. Kết luận

Nhật Bản, thông qua JBIC và METI, đang xây dựng một hệ thống hỗ trợ tài chính và chính sách toàn diện để thúc đẩy chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu. Việt Nam, với vị thế là quốc gia đầu tiên được Nhật Bản lựa chọn hỗ trợ trong khuôn khổ AZEC và cam kết tài trợ 8 tỷ USD, có một "cửa sổ cơ hội" vàng để hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng hydrogen của Nhật Bản. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi hành động khẩn cấp từ phía Việt Nam, bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, phát triển dự án, thu hút đầu tư và tham gia các sáng kiến quốc tế.

Ba hành động ưu tiên trong 6 tháng tới:

1. Đề xuất 2-3 dự án hydrogen quy mô lớn với JBIC và các đối tác Nhật Bản, tận dụng các khoản vay hợp vốn và hỗ trợ CfD.

2. Tham gia chính thức các sáng kiến quốc tế của METI (HEM, Tokyo GX Week, AZEC) và cử đoàn công tác tham dự các cuộc họp của Nhóm Công tác về Năng lượng với Nhật Bản.

3. Ký kết các MoU hợp tác chiến lược với các viện nghiên cứu và tập đoàn Nhật Bản để xây dựng năng lực và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.