Chính sách hydrogen quốc tế của Nhật Bản và khuyến nghị cho Việt Nam

Ngày: 2 tháng 8, 2026

Ban R&D, VAHC

1. Tổng quan chiến lược hydrogen quốc tế của Nhật Bản

Nhật Bản là một trong những quốc gia tiên phong trong chiến lược hydrogen toàn cầu, với mục tiêu đạt 3 triệu tấn hydrogen/năm vào 2030 và 20 triệu tấn vào 2050 . Do nguồn tài nguyên năng lượng trong nước hạn chế, Nhật Bản đặt trọng tâm vào xây dựng chuỗi cung ứng xuyên biên giới, hợp tác với các quốc gia có tiềm năng tái tạo dồi dào để nhập khẩu hydrogen và các dẫn xuất.

Lễ khai trương Khu Công viên Hydro Xanh Hakushu (Số 11, Thành phố Hokuto, Tỉnh Yamanashi, 2025)

NEDO (Tổ chức Phát triển Năng lượng và Công nghệ Công nghiệp Mới) đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy các chương trình hydrogen quốc tế thông qua:

• Tài trợ R&D và trình diễn công nghệ: Các chương trình như "Công nghệ phát triển chuỗi cung ứng hydrogen cạnh tranh" (P23004) hỗ trợ phát triển công nghệ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và tiêu chuẩn hóa quốc tế.

• Hợp tác quốc tế song phương và đa phương: NEDO tổ chức các hội thảo chung, ký kết biên bản ghi nhớ (MoU) và tham gia các sáng kiến toàn cầu.

• Thúc đẩy tiêu chuẩn hóa và điều phối chính sách: NEDO tham gia các chương trình như IEA H2TCP Task 50 để so sánh chi phí và cường độ carbon của chuỗi cung ứng hydrogen, tạo cơ sở cho tiêu chuẩn hóa quốc tế.

2. Các đối tác quốc tế của Nhật Bản trong lĩnh vực hydrogen

2.1. Australia: Chuỗi cung ứng hydrogen và đồng đốt

Australia là đối tác quan trọng của Nhật Bản trong phát triển chuỗi cung ứng hydrogen, tận dụng nguồn tài nguyên tái tạo dồi dào và cơ sở hạ tầng xuất khẩu năng lượng sẵn có. Các sáng kiến chính bao gồm:

• Triển khai máy điện phân Nhật Bản: IHI có kế hoạch sản xuất ammonia xanh quy mô lớn tại Ấn Độ bằng máy điện phân Nhật Bản và khám phá sử dụng tàu do Nhật Bản đóng để vận chuyển, thể hiện chiến lược của Nhật Bản trong việc triển khai công nghệ tại các nước đối tác giàu tài nguyên.

• Đồng đốt hydrogen: JERA đang phát triển các dự án trình diễn đồng đốt hydrogen và phát điện bằng nhiên liệu hydrogen, có thể tạo ra nhu cầu nhập khẩu hydrogen từ Australia và các nhà cung cấp khác.

• Dự án Quỹ Đổi mới Xanh: Nhiều dự án thuộc Quỹ Đổi mới Xanh 2.000 tỷ Yên của Nhật Bản tập trung vào phát triển chuỗi cung ứng hydrogen quốc tế, với Australia được xác định là quốc gia ưu tiên nhờ tiềm năng sản xuất hydrogen tái tạo chi phí thấp.

2.2. New Zealand: Hành lang hydrogen Nhật Bản – New Zealand

Tháng 3/2026, một liên danh gồm Obayashi, Kawasaki Heavy Industries, Mitsui O.S.K. Lines và Chiyoda đã thành lập Hành lang Hydrogen Nhật Bản – New Zealand. Dự án nghiên cứu khả thi sản xuất hydrogen xanh từ địa nhiệt và thủy điện của New Zealand, xuất khẩu sang Nhật Bản dưới dạng hydrogen lỏng hoặc ammonia, dự kiến bắt đầu thương mại vào đầu những năm 2030.

Mô hình này đặc biệt phù hợp với Việt Nam vì nó cho thấy cách một quốc gia có nguồn tài nguyên tái tạo dồi dào có thể hợp tác với các tập đoàn Nhật Bản để phát triển một hành lang xuất khẩu hydrogen. Cách tiếp cận của New Zealand liên quan đến nhiều đối tác Nhật Bản trên các phân khúc khác nhau của chuỗi giá trị, từ sản xuất đến vận chuyển.

Ông Manoj Upadhyay, người sáng lập kiêm Chủ tịch Tập đoàn Acme; ông Hiroshi Ide, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Tập đoàn IHI.

2.3. Ấn Độ: Hợp tác chiến lược và dự án CfD

Hội nghị cấp cao Nhật Bản – Ấn Độ (1-3/7/2026): Thủ tướng Sanae Takaichi đã đến thăm Delhi và tổ chức cuộc họp cấp cao với Thủ tướng Narendra Modi. Hai nhà lãnh đạo đã ban hành Tuyên bố chung Nhật Bản – Ấn Độ về Hợp tác An ninh Kinh tế, phác thảo hướng hợp tác trong năm lĩnh vực ưu tiên, bao gồm năng lượng sạch.

Vào ngày 30/6/2026, Nhật Bản đã phê duyệt dự án thứ bảy theo cơ chế hỗ trợ chênh lệch giá của Đạo luật Thúc đẩy Xã hội Hydrogen – dự án sản xuất ammonia xanh của IHI tại Ấn Độ. Dự án sẽ sản xuất khoảng 400.000 tấn ammonia xanh mỗi năm tại Odisha, Ấn Độ, sử dụng điện phân từ năng lượng tái tạo và cung cấp cho Nhật Bản. Người sử dụng bao gồm Kobe Steel, Hokkaido Electric Power, Mitsubishi Gas Chemical và Sumitomo Chemical.

Diễn đàn Kinh tế Nhật Bản – Ấn Độ (do JETRO tổ chức) đã có sự tham gia của hơn 150 công ty Nhật Bản và hơn 80 công ty Ấn Độ. 129 dự án hợp tác đã được công bố, bao gồm các Biên bản Ghi nhớ giữa IHI và Tập đoàn ACME, và giữa ITOCHU và L&T Energy GreenTech Limited.

2.4. Đức: Hợp tác chiến lược từ R&D đến thị trường

Japan-Germany Energy Partnership đã tổ chức hội thảo chuyên gia tại Tokyo (3/2026) với sự tham gia của METI, Bộ Kinh tế Đức, H2Global Foundation và Hiệp hội Hydrogen Nhật Bản (JH2A). Các chủ đề thảo luận bao gồm:

• Cơ chế tài chính thúc đẩy thị trường hydrogen.

• Hợp tác nghiên cứu giữa các viện nghiên cứu hàng đầu hai nước.

• Phát triển chuỗi cung ứng hydrogen lỏng.

Điểm đáng chú ý: Đức và Nhật Bản đang thảo luận về việc áp dụng cơ chế đấu giá H2Global trong hợp tác song phương, mở ra cơ hội cho các nhà sản xuất bên thứ ba (ví dụ: Ấn Độ, Việt Nam) tham gia.

2.5. Canada: Chuỗi cung ứng hydrogen lỏng

Tháng 4/2026, Kawasaki Heavy Industries ký MoU với Edmonton Region Hydrogen Hub (Alberta, Canada) để nghiên cứu chuỗi cung ứng hydrogen lỏng từ Canada sang Nhật Bản. Alberta có lợi thế về khí đốt giá rẻ, CCS và cơ sở hạ tầng hiện có, hứa hẹn trở thành nguồn cung hydrogen carbon thấp giá rẻ.

2.6. Hàn Quốc: Hợp tác liên giá trị hydrogen

• JERA (Nhật Bản) và Samsung C&T (Hàn Quốc) ký MoU (7/2026) để tăng cường tính kiên cường của chuỗi giá trị hydrogen và ammonia, bao gồm quản lý và phân tách thuộc tính carbon trong cơ sở hạ tầng lưu trữ.

• Hyundai E&C và ITOCHU (Nhật Bản) ký MoU (5/2026) về hợp tác sản xuất và cung ứng hydrogen.

2.7. Pháp và EU

• NEDO đã thảo luận với Air Liquide (Pháp) về tình hình hydrogen tại châu Âu và Nhật Bản (4/2026).

• NEDO và Clean Hydrogen Joint Undertaking (CHJU) của EU tổ chức hội thảo về "Hydrogen Mobility" (5/2026) để thúc đẩy hợp tác R&D và thương mại hóa.

2.8. Hoa Kỳ

NEDO tham gia VerdeXchange 2026 (Los Angeles, 5-6/2026), giới thiệu các dự án hydrogen và ammonia, thảo luận hợp tác với các bên liên quan Mỹ.

2.9. Việt Nam (hợp tác địa phương)

Tháng 5 năm 2026, Thống đốc Tỉnh Yamanashi, ông Nagasaki Kotaro, nơi các dự án trình diễn và sáng kiến hydrogen của Chính phủ Nhật Bản đang triển khai, đã ký Biên bản Ghi nhớ hợp tác với ông Nguyễn Văn Hặn, Chủ tịch UBND Tỉnh Tây Ninh, trong đó có hợp tác về đầu tư, phát triển và chuyển giao công nghệ hydrogen xanh.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh, ông Lê Văn Hàn (phía trước, bên phải) và Thống đốc tỉnh Yamanashi, ông Nagasaki Kotaro ký kết Biên bản ghi nhớ vào ngày 8 tháng 5. (Ảnh: VNA)

3. Khuyến nghị cho Việt Nam tham gia mạng lưới hydrogen quốc tế của Nhật Bản

Dựa trên kinh nghiệm của các quốc gia đã hợp tác với Nhật Bản, VAHC đề xuất các khuyến nghị sau:

4. Kết luận

Nhật Bản đang xây dựng một mạng lưới hydrogen toàn cầu với các đối tác chiến lược tại Australia, New Zealand, Ấn Độ, Đức, Canada, Hàn Quốc, Mỹ và EU. Các mô hình hợp tác chính bao gồm:

• Australia: Chuỗi cung ứng hydrogen và đồng đốt.

• New Zealand: Hành lang hydrogen chuyên dụng với nhiều đối tác Nhật Bản trên toàn bộ chuỗi giá trị.

• Ấn Độ: Hợp tác liên chính phủ chiến lược với hỗ trợ CfD cho các dự án ammonia xanh, được công bố trong chuyến thăm của Thủ tướng Sanae Takaichi đến New Delhi.

Việt Nam, với tiềm năng năng lượng tái tạo dồi dào và vị trí địa lý thuận lợi, có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng hydrogen của Nhật Bản. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi hành động khẩn cấp: ký kết MoU với NEDO và các đối tác Nhật Bản, tham gia chương trình tài trợ và xây dựng hành lang hydrogen xuất khẩu. Nếu chậm trễ, các đối thủ cạnh tranh (Ấn Độ, Australia, Canada, New Zealand) sẽ chiếm lĩnh vị thế nhà cung cấp cho thị trường Nhật Bản.

Ba hành động ưu tiên trong 6 tháng tới:

1. Ký MoU với NEDO và/hoặc METI về hợp tác hydrogen.

2. Nộp đề xuất tham gia chương trình P23004 của NEDO hoặc các dự án chuỗi cung ứng của Quỹ Đổi mới Xanh.

3. Xác định 2-3 dự án hydrogen tiềm năng để xuất khẩu sang Nhật Bản, học hỏi từ mô hình New Zealand và Ấn Độ.