Châu Âu đối mặt rủi ro an ninh năng lượng: Phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch cao gấp nhiều lần Trung Quốc
Ngày 23/03/2026
Tác giả: Annie Nguyễn biên tập, từ phân tích của Michael Sura
Một bức tranh đáng chú ý về cấu trúc năng lượng của châu Âu đang được đưa ra: mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu của EU hiện thuộc nhóm cao nhất thế giới, tạo ra rủi ro lớn về kinh tế và địa chính trị.
Theo phân tích của Michael Sura, trong năm 2024, các sản phẩm dầu mỏ vẫn chiếm tới 37% tổng tiêu thụ năng lượng của EU. Điện chiếm 23%, khí tự nhiên khoảng 20%, trong khi năng lượng tái tạo sử dụng trực tiếp (như sinh khối, năng lượng mặt trời nhiệt, địa nhiệt) chỉ chiếm 12%.
Phụ thuộc nhập khẩu: điểm yếu cấu trúc của EU
EU hiện chỉ tự sản xuất khoảng 3–4% nhu cầu dầu mỏ, phần còn lại phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu. Tình trạng tương tự cũng diễn ra với khí tự nhiên.
Đáng chú ý, dầu và khí nhập khẩu hiện chiếm tới 57% tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp của EU. Điều này khiến nền kinh tế khu vực trở nên đặc biệt dễ tổn thương trước:
- Biến động giá năng lượng toàn cầu
- Gián đoạn nguồn cung
- Rủi ro địa chính trị
So sánh với Trung Quốc: khoảng cách chiến lược
So với EU, Trung Quốc đang ở vị thế khác biệt đáng kể.
Tỷ trọng dầu và khí nhập khẩu trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc chỉ ở mức khoảng 8% – thấp hơn khoảng 7 lần so với EU.
Không chỉ vậy, Trung Quốc đang triển khai chiến lược dài hạn nhằm chuyển đổi sang “nền kinh tế điện” (electric economy), với trọng tâm là:
- Điện khí hóa giao thông
- Điện khí hóa sưởi ấm và công nghiệp
Các công nghệ chủ chốt như xe điện và bơm nhiệt mang lại hiệu suất vượt trội:
- Xe điện hiệu quả hơn khoảng 3 lần so với động cơ đốt trong
- Bơm nhiệt hiệu quả gấp 2–5 lần so với lò đốt nhiên liệu hóa thạch
Động lực phía sau chiến lược của Trung Quốc
Theo phân tích, chiến lược này của Trung Quốc không chỉ xuất phát từ mục tiêu môi trường, mà còn từ các yếu tố cốt lõi:
- An ninh quốc gia
- Ổn định kinh tế
- Giảm phụ thuộc nhập khẩu năng lượng
Trong kịch bản gián đoạn nguồn cung, hệ thống giao thông phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng chỉ trong vòng 1–2 tháng. Điều này thúc đẩy Trung Quốc xây dựng một hệ thống năng lượng và giao thông dựa trên điện và pin – có tính tự chủ cao hơn.
Hàm ý đối với châu Âu
Phân tích cho rằng EU cần nhanh chóng điều chỉnh chiến lược nếu không muốn mất lợi thế cạnh tranh toàn cầu.
Các lĩnh vực cần ưu tiên bao gồm:
- Sản xuất pin và xe điện
- Năng lượng mặt trời và điện gió
- Công nghệ bơm nhiệt
- Chuỗi cung ứng thiết bị năng lượng sạch
Việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu không chỉ là vấn đề môi trường, mà là vấn đề sống còn về kinh tế và an ninh năng lượng.
Kết luận
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, năng lượng không còn là chi phí đầu vào – mà là nền tảng của sức mạnh quốc gia.
Nếu châu Âu không hành động đủ nhanh, khoảng cách với các nền kinh tế khác có thể tiếp tục nới rộng.
