Cái giá ẩn của thí nghiệm xe buýt hydrogen tại châu Âu

Ngày 11/02/2026
Theo Michael Barnard
Trace Intercept Ltd

Sự sụp đổ của Arthur Bus tại Ba Lan không đơn thuần là thất bại của một startup. Đó là điểm mà một thí nghiệm công nghiệp cấp châu lục va chạm với các phép tính tài chính cơ bản. Châu Âu đã cố gắng đồng thời công nghiệp hóa cả xe buýt hydrogen và xe buýt điện pin trong một thị trường không đủ quy mô để nhanh chóng làm cả hai trở nên rẻ hơn.

Ba Lan đặc biệt quan trọng vì đây không phải là trường hợp ngoại lệ. Đây là trung tâm sản xuất xe buýt lớn nhất châu Âu và là quốc gia đã triển khai xe buýt hydrogen ở quy mô thực tế. Các thành phố như Poznań vận hành song song xe buýt hydrogen và xe buýt điện pin dưới cùng một cơ chế vận hành. So sánh vì thế mang tính thực tiễn chứ không phải ý thức hệ. Kết quả cho thấy xe buýt hydrogen có chi phí nhiên liệu cao hơn, phụ thuộc vào nguồn cung hydrogen và thường gặp gián đoạn vận hành. Trong khi đó, xe buýt điện pin có chi phí trên mỗi km thấp hơn và độ sẵn sàng khai thác cao hơn.

Các nhà nghiên cứu Ba Lan sau đó đã lượng hóa những gì các đơn vị vận hành quan sát được. Một phân tích chi phí – lợi ích tại Vùng đô thị Thượng Silesia Zagłębie đã so sánh xe buýt diesel, xe buýt điện pin và xe buýt hydrogen trong vòng 10 năm với cường độ vận hành 60.000 km/năm. Quy đổi sang euro, giá mua lần lượt khoảng 235.000 euro cho diesel, 610.000 euro cho xe buýt điện pin và 750.000 euro cho xe buýt hydrogen. Chi phí năng lượng vào khoảng 0,21 euro/km đối với xe buýt điện pin và 0,74 euro/km đối với xe buýt hydrogen. Xe buýt điện pin mang lại lợi ích xã hội ròng cao hơn gấp đôi so với xe buýt hydrogen.

Điều này đặt ra một câu hỏi rõ ràng: Giá pin đã giảm mạnh trong 5 năm qua, vậy tại sao xe buýt điện pin vẫn đắt? Bởi vì pin chưa bao giờ là yếu tố chi phí chi phối. Một bộ pin cho xe buýt 12 mét hiện nay có giá khoảng 35.000–40.000 euro, chỉ giảm khoảng 7.000–12.000 euro so với 5 năm trước. Trên tổng giá trị một chiếc xe buýt 600.000–800.000 euro, mức giảm đó chỉ mang tính biên. Phần lớn chi phí nằm ở sản xuất quy mô nhỏ, tái thiết kế kết cấu, điện tử công suất, hệ thống an toàn, rủi ro bảo hành và quy trình mua sắm mang tính đặt hàng riêng lẻ.

Đây là điểm mà châu Âu đã chậm thừa nhận: Việc hỗ trợ xe buýt hydrogen không chỉ đặt cược vào một lựa chọn yếu hơn, mà còn làm chậm quá trình giảm giá của xe buýt điện pin. Nguồn vốn công bị chia nhỏ. Đội ngũ kỹ sư bị phân tán. Nhà cung cấp nhận được đơn hàng nhỏ hơn. Quy mô sản xuất không đủ dài để tối ưu chi phí.

Trung Quốc đã đi theo hướng khác. Quốc gia này sớm tiêu chuẩn hóa xe buýt điện pin, triển khai hàng chục nghìn chiếc và không ưu tiên hydrogen cho giao thông đô thị. Sự tập trung đó đã biến xe buýt điện thành một sản phẩm sản xuất hàng loạt thay vì một hệ thống hạ tầng mang tính thử nghiệm riêng lẻ.

Chấm dứt “đường vòng” xe buýt hydrogen không làm chậm quá trình khử carbon. Ngược lại, nó có thể tăng tốc. Tập trung vốn, chính sách và mua sắm công vào xe buýt điện pin là con đường nhanh nhất để châu Âu đạt được chi phí thấp hơn, vận hành hiệu quả hơn và kết quả khí hậu tốt hơn.