100 dặm đầu tiên của hydrogen: Vì sao triển khai hạ tầng phải bắt đầu từ hành lang vận tải, không phải mạng lưới quốc gia

14/04/2026
Annie Nguyễn biên tập

Theo chuyên gia hạ tầng hydrogen William B. Hawley, sai lầm lớn nhất của ngành hydrogen hiện nay là cố gắng thảo luận về triển khai ở quy mô quốc gia hoặc toàn cầu ngay từ đầu, trong khi lịch sử cho thấy không có hệ thống năng lượng nào từng phát triển theo cách đó. Thay vì hình thành như một mạng lưới hoàn chỉnh ngay từ ngày đầu, mọi hạ tầng năng lượng lớn đều bắt đầu từ các hành lang nhu cầu tập trung rồi mới mở rộng dần.

Hawley cho rằng hydrogen không chậm lại vì công nghệ chưa sẵn sàng, mà vì thị trường đang cố triển khai sai quy mô. Theo ông, hydrogen không bắt đầu như một “network” mà phải bắt đầu như một “system” – tức một hệ sinh thái khép kín, có kiểm soát, với nhu cầu ổn định và hạ tầng tối thiểu nhưng đủ vận hành hiệu quả.

Khái niệm “100 dặm đầu tiên của hydrogen” được ông dùng để mô tả mô hình triển khai thực tế: thay vì xây mạng lưới phủ rộng, thị trường nên tập trung vào một hành lang logistics hoặc vận tải xác định, nơi có nhu cầu nhiên liệu rõ ràng, lưu lượng phương tiện lặp lại hàng ngày và khoảng cách đủ phù hợp để bố trí số lượng trạm tiếp nhiên liệu tối thiểu.

Ví dụ điển hình được đưa ra là hành lang vận tải dọc tuyến Interstate 80 từ cảng Oakland đến Salt Lake City tại Mỹ. Theo Hawley, chỉ cần khoảng 3–5 trạm hydrogen được đặt chiến lược dọc tuyến, căn cứ theo quãng đường vận hành thực tế của xe tải chứ không phải vị trí tiện lợi cho người tiêu dùng, là đã có thể tạo thành một hệ thống vận tải hydrogen thương mại khả thi. Các trạm này trước tiên phải phục vụ logistics và vận tải hàng hóa với tần suất sử dụng cao, thay vì nhắm vào thị trường tiêu dùng cá nhân còn chưa hình thành.

Theo mô hình này, triển khai hydrogen phải tuân theo chuỗi logic gồm: xác định nguồn cầu neo (anchor demand), lựa chọn hành lang cố định, xây dựng hạ tầng tối thiểu khả dụng, tạo lưu lượng sử dụng lặp lại và sau đó mở rộng sang nút tiếp theo. Đây được xem là cách duy nhất để economics của hydrogen đạt trạng thái khả thi trong giai đoạn đầu.

Hawley nhấn mạnh rằng hydrogen sẽ không mở rộng bằng cách “xuất hiện ở khắp nơi” mà bằng cách hoạt động hiệu quả tại một nơi trước tiên. Khi một hành lang chứng minh được khả năng vận hành ổn định, nhu cầu thật và hiệu quả kinh tế, việc mở rộng sang các hành lang lân cận gần như sẽ diễn ra tất yếu.

Quan điểm này cũng phản ánh kinh nghiệm lịch sử của hầu hết các hệ thống hạ tầng năng lượng hiện đại: trạm xăng phát triển dọc tuyến giao thông lớn trước khi phủ rộng toàn quốc; lưới điện mở rộng từ trung tâm phụ tải; nhiên liệu hàng không hình thành quanh các hub sân bay lớn trước khi tạo mạng lưới toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi quan trọng với ngành hydrogen không còn là liệu hydrogen có thể mở rộng hay không, mà là ai sẽ xây dựng và chứng minh được “100 dặm đầu tiên” đủ thành công để buộc thị trường phải mở rộng theo sau. Theo Hawley, doanh nghiệp hoặc khu vực kiểm soát được hành lang hydrogen thương mại đầu tiên sẽ nắm lợi thế quyết định trong việc định hình thị trường hydrogen giai đoạn đầu.