Việt Nam – ASEAN và chiến lược hydrogen: cơ hội hình thành chuỗi giá trị năng lượng mới trong khu vực

09/05/2026
Annie Nguyễn

Trong bối cảnh Nhật Bản coi hydrogen là một chiến lược “chủ quyền năng lượng”, nhiều nền kinh tế đang phát triển tại ASEAN – trong đó có Việt Nam – đang bắt đầu bước vào giai đoạn định hình vai trò của mình trong chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Việt Nam mang tính thực dụng hơn, tập trung vào hợp tác khu vực, nhập khẩu nhiên liệu sạch và từng bước xây dựng năng lực nội địa.

1. Việt Nam trong bức tranh chuyển dịch hydrogen ASEAN

ASEAN đang nổi lên như một khu vực tiềm năng trong chuỗi hydrogen nhờ ba yếu tố chính:

• Nguồn năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, thủy điện) tăng nhanh

• Nhu cầu điện và công nghiệp tăng mạnh

• Vị trí địa lý thuận lợi cho thương mại năng lượng xuyên biên giới

Trong bối cảnh đó, hydrogen và các dẫn xuất như ammonia đang được xem là giải pháp trung gian quan trọng để kết nối giữa sản xuất năng lượng tái tạo và nhu cầu công nghiệp khó điện hóa.

2. Vai trò của EVN trong chuyển dịch năng lượng

Vietnam Electricity (EVN) đang đóng vai trò trung tâm trong việc chuẩn bị hệ thống điện cho giai đoạn tích hợp năng lượng mới.

Trong các định hướng hợp tác khu vực gần đây, EVN đã bắt đầu:

• Tham gia trao đổi với các đối tác trong khu vực về lưới điện liên kết ASEAN

• Nghiên cứu tích hợp hydrogen như một phần của hệ thống năng lượng tương lai

• Xem xét vai trò của hydrogen trong cân bằng phụ tải và lưu trữ năng lượng dài hạn

Dù chưa triển khai dự án hydrogen quy mô lớn, EVN đang chuyển từ vai trò “người vận hành hệ thống điện truyền thống” sang “nhà tích hợp hệ thống năng lượng đa nguồn”.

3. PetroVietnam và hướng đi ammonia – hydrogen công nghiệp

Petrovietnam (PVN) đang tiếp cận hydrogen theo hướng công nghiệp hóa, đặc biệt thông qua:

• Ammonia xanh (green ammonia) như một dạng vận chuyển hydrogen gián tiếp

• Tận dụng hạ tầng lọc hóa dầu hiện có

• Khả năng chuyển đổi từ khí tự nhiên sang nhiên liệu ít carbon

Ammonia được xem là “cầu nối thực tế” vì:

• Dễ vận chuyển hơn hydrogen thuần

• Phù hợp xuất nhập khẩu đường biển

• Có thể sử dụng trực tiếp trong phân bón và phát điện

Điều này giúp Việt Nam có thể tham gia thị trường hydrogen toàn cầu mà không cần xây dựng ngay toàn bộ chuỗi hạ tầng hydrogen tinh khiết.

4. SAF và cơ hội trong hàng không xanh

Một hướng đi quan trọng khác là nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nơi hydrogen đóng vai trò gián tiếp trong sản xuất nhiên liệu tổng hợp.

Việt Nam và ASEAN có lợi thế:

• Nguồn sinh khối và dầu thải nông nghiệp

• Nhu cầu hàng không tăng nhanh

• Vị trí logistics hàng không quốc tế quan trọng

SAF có thể trở thành một trong những ứng dụng thương mại hóa sớm nhất của hydrogen trong khu vực, đặc biệt khi các hãng hàng không chịu áp lực giảm phát thải từ năm 2030 trở đi.

5. Green steel và bài toán công nghiệp nặng

Một lĩnh vực khác đang được chú ý là thép xanh (green steel) – nơi hydrogen có thể thay thế than trong quá trình khử quặng sắt.

Với Việt Nam, đây là bài toán dài hạn nhưng quan trọng vì:

• Ngành thép vẫn phụ thuộc lớn vào than

• Xuất khẩu thép chịu áp lực carbon từ EU và các thị trường phát triển

• Hydrogen có thể trở thành yếu tố giúp duy trì khả năng cạnh tranh xuất khẩu

Tuy nhiên, rào cản hiện tại vẫn là chi phí hydrogen xanh và thiếu hạ tầng cung ứng ổn định.

6. ASEAN như một “hệ sinh thái hydrogen phân mảnh nhưng bổ trợ”

ASEAN không đi theo mô hình tập trung như Nhật Bản, mà phát triển theo hướng:

• Indonesia, Malaysia: nguồn cung năng lượng và hydrogen tiềm năng

• Singapore: trung tâm thương mại, tài chính carbon và logistics

• Việt Nam, Thái Lan, Philippines: trung tâm nhu cầu công nghiệp và năng lượng tái tạo

Trong cấu trúc này, Việt Nam có thể đóng vai trò:

• Điểm trung chuyển năng lượng

• Trung tâm tiêu thụ công nghiệp hydrogen và ammonia

• Thị trường thử nghiệm ứng dụng SAF và thép xanh

7. Kết luận: Việt Nam ở giai đoạn “chuẩn bị tham gia chuỗi hydrogen”

Khác với Nhật Bản – nơi hydrogen là chiến lược chủ quyền – Việt Nam và ASEAN đang ở giai đoạn hình thành vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trọng tâm không phải là tự chủ hoàn toàn hydrogen, mà là:

• Tham gia chuỗi cung ứng quốc tế

• Tận dụng ammonia, SAF và công nghiệp nặng làm điểm khởi đầu

• Kết hợp năng lượng tái tạo nội địa với nhập khẩu nhiên liệu sạch

Trong dài hạn, hydrogen có thể trở thành một phần quan trọng của chiến lược công nghiệp hóa xanh của Việt Nam, nhưng theo hướng từng bước, thực dụng và gắn với nhu cầu thị trường hơn là tham vọng công nghệ thuần túy.