Vai trò của amoniac trong sản xuất thực phẩm và nhu cầu cho sản xuất bột ngọt (MSG) tại Việt Nam

Vai trò của amoniac trong sản xuất thực phẩm và nhu cầu cho sản xuất bột ngọt (MSG) tại Việt Nam

Ngày 9 tháng 7 năm 2026 | Ban Thư ký VAHC

Ngoài ngành khai thác khoáng sản, amoniac (NH₃) còn là nguyên liệu đầu vào không thể thiếu trong ngành sản xuất thực phẩm, đặc biệt là sản xuất bột ngọt (monosodium glutamate - MSG). Bài viết này phân tích vai trò của amoniac trong sản xuất MSG và ước tính nhu cầu amoniac cho ngành này tại Việt Nam.

1. Vai trò của amoniac trong sản xuất MSG

Amoniac đóng vai trò là nguồn nitơ trong quá trình lên men sản xuất axit glutamic. Công nghệ sản xuất MSG hiện đại sử dụng phương pháp lên men vi sinh, trong đó vi khuẩn (như Corynebacterium glutamicum hoặc Micrococcus glutamicus) được nuôi cấy trong môi trường giàu amoniac để tổng hợp axit glutamic .

Quy trình sản xuất MSG cơ bản:

1. Lên men: Vi khuẩn được nuôi trong môi trường chứa đường (từ tinh bột sắn, mật rỉ đường) và amoniac làm nguồn nitơ .

2. Trung hòa và tách chiết: Axit glutamic được trung hòa với natri hydroxit để tạo thành natri glutamat (MSG) .

3. Tinh chế: Kết tinh và tách MSG khỏi dung dịch .

Theo các bằng sáng chế và tài liệu kỹ thuật, cứ 1 mol MSG sản xuất tiêu thụ 1 mol amoniac (tỷ lệ mol 1:1) . Tuy nhiên, hiệu suất thực tế của quá trình lên men chỉ đạt khoảng 30-50% đối với nguyên liệu đầu vào, nghĩa là một lượng amoniac đáng kể không được chuyển hóa vào sản phẩm cuối mà còn tồn tại trong dịch lên men .

2. Phát thải amoniac trong sản xuất MSG

Một đặc điểm quan trọng của sản xuất MSG là lượng amoniac thất thoát và phát thải ra môi trường. Nghiên cứu định lượng cho thấy:

• Lượng NH₃ phát tán cao nhất tại khâu lên men, lên tới 880 mg/(L·min) .

• Phát thải NH₃ có mối quan hệ tuyến tính với nồng độ amoni-nitơ trong dung dịch thải .

Điều này có nghĩa là nhu cầu amoniac thực tế cho sản xuất MSG lớn hơn đáng kể so với lượng amoniac hóa học có trong sản phẩm cuối, do thất thoát trong quá trình lên men và xử lý nước thải.

3. Quy mô sản xuất MSG tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những nhà sản xuất MSG hàng đầu thế giới, chiếm khoảng 90.000 tấn công suất/năm, với các nhà sản xuất chính :

Tổng công suất MSG tại Việt Nam ước tính khoảng 90.000-100.000 tấn/năm, và sản phẩm không chỉ tiêu thụ nội địa mà còn xuất khẩu .

4. Ước tính nhu cầu amoniac cho sản xuất MSG

Từ tỷ lệ tiêu thụ và thực tế sản xuất, ta có thể ước tính:

Phương pháp 1: Theo tỷ lệ mol (lý thuyết)

• 1 tấn MSG ≈ 5.92 kmol MSG → tiêu thụ ≈ 5.92 kmol NH₃ ≈ 100,6 kg NH₃/tấn MSG

• Với công suất 90.000 tấn MSG/năm → nhu cầu NH₃ lý thuyết: ~9.050 tấn NH₃/năm

Phương pháp 2: Theo thiết kế nhà máy thực tế (có thất thoát)

• Thiết kế nhà máy MSG 38.000-70.000 tấn/năm cho thấy nhu cầu NH₃ vào khoảng 10.000-20.000 tấn/năm .

• Với công suất 90.000 tấn/năm → nhu cầu NH₃ thực tế: ~15.000-25.000 tấn NH₃/năm (đã bao gồm thất thoát)

Ước tính tổng hợp:

Kết luận: Nhu cầu amoniac cho sản xuất MSG tại Việt Nam ước tính khoảng 15.000-25.000 tấn NH₃/năm, tương đương nhu cầu hydro sạch khoảng 2.650-4.400 tấn H₂/năm (theo tỷ lệ 1 tấn H₂ ≈ 5,67 tấn NH₃).

5. Tổng hợp nhu cầu amoniac cho các ngành công nghiệp tại Việt Nam

6. Hàm ý cho chiến lược hydro sạch quốc gia

1. Quy mô đáng kể: Nhu cầu amoniac cho sản xuất MSG bổ sung thêm khoảng 15-20% vào tổng nhu cầu hiện tại cho khai thác khoáng sản, nâng tổng nhu cầu lên 93.000-116.000 tấn NH₃/năm.

2. Thị trường ổn định: Sản xuất MSG là ngành công nghiệp ổn định với nhu cầu tiêu dùng thực phẩm liên tục, phù hợp để tạo "cầu nối" cho hydro sạch giai đoạn đầu.

3. Cơ hội giảm phát thải: Amoniac sử dụng trong sản xuất MSG hiện chủ yếu từ khí tự nhiên hoặc nhập khẩu. Chuyển đổi sang amoniac xanh sẽ giúp giảm đáng kể phát thải carbon cho ngành thực phẩm.

4. Đề xuất lồng ghép: Bổ sung ngành sản xuất thực phẩm (MSG) và phân bón vào nhóm ngành tiêu thụ amoniac ưu tiên trong Lộ trình triển khai Chiến lược hydro quốc gia.