UNDP: Hydro xanh phải phục vụ phát triển con người, không chỉ mục tiêu xuất khẩu
Ngày 15/2/2026
Báo cáo mới nhất của United Nations Development Programme (UNDP) mang tên “Navigating the Currents of Green Hydrogen: Towards a Human Development-Centred Framework” đưa ra một thông điệp rõ ràng: hydro xanh không thể được xem đơn thuần là một mặt hàng năng lượng mới, mà phải được đặt trong khuôn khổ phát triển lấy con người làm trung tâm.
Bối cảnh: Cơ hội lớn nhưng rủi ro không nhỏ
Theo UNDP, hydro xanh đang nổi lên như một thành tố quan trọng trong chiến lược khử carbon toàn cầu, đặc biệt đối với các ngành “khó giảm phát thải” như thép, xi măng, hóa chất, vận tải biển và hàng không. Nhiều quốc gia đang phát triển – đặc biệt tại châu Phi, Mỹ Latinh và một số khu vực châu Á – có tiềm năng lớn nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào như điện mặt trời và điện gió.
Tuy nhiên, báo cáo cảnh báo rằng sự bùng nổ đầu tư vào hydro xanh có thể tái tạo mô hình kinh tế khai thác tài nguyên truyền thống nếu thiếu chiến lược phát triển nội địa. Thay vì xây dựng chuỗi giá trị trong nước, một số quốc gia có nguy cơ chỉ đóng vai trò là nhà xuất khẩu nguyên liệu thô, trong khi công nghệ, thiết bị điện phân và giá trị gia tăng cao vẫn thuộc về các nền kinh tế phát triển.
Những thách thức cốt lõi
Báo cáo chỉ ra một số rủi ro đáng lưu ý:
-
Cạnh tranh tài nguyên nước: Sản xuất hydro xanh thông qua điện phân đòi hỏi nguồn nước ổn định, có thể tạo áp lực tại các khu vực khan hiếm nước.
-
Xung đột sử dụng đất: Các dự án quy mô lớn có thể ảnh hưởng đến cộng đồng địa phương nếu thiếu tham vấn minh bạch.
-
Phụ thuộc công nghệ: Phần lớn công nghệ điện phân và thiết bị then chốt hiện do các doanh nghiệp ở châu Âu và Đông Á nắm giữ.
-
Rủi ro “khóa chặt” mô hình xuất khẩu: Nếu chỉ tập trung vào cung ứng cho thị trường nước ngoài, quốc gia sản xuất có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển công nghiệp nội địa.
Khuôn khổ phát triển lấy con người làm trung tâm
UNDP đề xuất một khung chính sách toàn diện với nhiều trụ cột:
-
Tiếp cận năng lượng công bằng – Hydro xanh phải góp phần mở rộng tiếp cận năng lượng sạch trong nước, thay vì chỉ phục vụ xuất khẩu.
-
Phát triển chuỗi giá trị nội địa – Thúc đẩy sản xuất thiết bị, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp phụ trợ trong nước.
-
Tạo việc làm và nâng cao kỹ năng – Đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực để đảm bảo lực lượng lao động địa phương tham gia sâu vào ngành.
-
Quản trị tài nguyên minh bạch – Đảm bảo cộng đồng được tham vấn và hưởng lợi.
-
Liên kết với chiến lược phát triển quốc gia – Hydro xanh phải được tích hợp vào kế hoạch công nghiệp hóa và chuyển dịch năng lượng dài hạn.
Theo UNDP, nếu được hoạch định đúng đắn, hydro xanh có thể trở thành động lực thúc đẩy công nghiệp hóa xanh, tăng cường an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.
Vai trò của chính sách và tài chính quốc tế
Báo cáo nhấn mạnh vai trò trung tâm của chính phủ trong việc thiết lập tiêu chuẩn môi trường – xã hội, định hướng đầu tư và xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích. Đồng thời, các cơ chế tài chính quốc tế và hợp tác công – tư sẽ đóng vai trò quyết định trong việc giảm rủi ro cho các quốc gia đang phát triển.
Thông điệp cuối cùng của UNDP rất rõ ràng: hydro xanh không tự động mang lại phát triển. Chỉ khi được quản trị minh bạch, phân bổ lợi ích công bằng và gắn chặt với mục tiêu phát triển con người, nó mới thực sự trở thành công cụ chuyển đổi bền vững.
