Trước năm 2030, hydrogen tại Trung Quốc không phải để bán — mà để giúp lưới điện “dễ thở” hơn
Ngày 22 tháng 1 năm 2026
Trong nhiều cuộc thảo luận về hydrogen tại Trung Quốc, câu hỏi thường được đặt ra là: hydrogen đã đủ cạnh tranh về chi phí hay chưa. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ hệ thống điện, đây chưa hẳn là câu hỏi đúng — ít nhất là trong giai đoạn trước năm 2030.
Ở thời điểm hiện tại, vai trò chính của hydrogen trong hệ thống điện Trung Quốc không nằm ở doanh thu hay lợi nhuận trực tiếp. Giá trị cốt lõi của hydrogen nằm ở khả năng giảm áp lực cho hệ thống điện đang mở rộng nhanh hơn khả năng hấp thụ.
Hệ thống điện bước vào giai đoạn mất cân đối cấu trúc
Trung Quốc đang xây dựng năng lượng tái tạo với tốc độ rất cao. Công suất điện gió và điện mặt trời tăng nhanh hơn nhiều so với:
-
tốc độ mở rộng lưới truyền tải,
-
khả năng điều độ linh hoạt,
-
và mức độ trưởng thành của thị trường điện.
Hệ quả là ngày càng xuất hiện nhiều khung giờ, thậm chí nhiều ngày, khi điện năng dư thừa, giá điện rất thấp hoặc không thể tiêu thụ ngay tại thời điểm phát. Việc cắt giảm công suất tái tạo (curtailment) không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành vấn đề hệ thống.
Pin lưu trữ và thủy điện tích năng chỉ giải quyết được các vấn đề ngắn hạn theo giờ. Chúng không phù hợp để hấp thụ lượng điện dư thừa kéo dài nhiều ngày hoặc mang tính mùa vụ. Chính trong khoảng trống này, hydrogen xuất hiện như một công cụ điều tiết.
Hydrogen không phải nguồn cung, mà là phụ tải đàn hồi
Không giống các nhà máy điện truyền thống, hệ thống điện phân sản xuất hydrogen không hoạt động như nguồn phát. Chúng hoạt động giống phụ tải linh hoạt:
-
giảm công suất khi hệ thống căng thẳng,
-
tăng công suất khi điện dư thừa,
-
hấp thụ năng lượng vào những thời điểm mà hệ thống khó xử lý nhất.
Giá trị của hydrogen trong giai đoạn này không nằm ở hiệu suất tối đa hay giá bán hydrogen, mà nằm ở thời điểm và khả năng phản ứng với hệ thống. Từ góc độ điều độ, hydrogen đóng vai trò như một “miếng bọt biển” hấp thụ sự dư thừa kéo dài của điện tái tạo.
Vì sao các dự án hydrogen đặt gần nguồn tái tạo
Điều này lý giải vì sao nhiều dự án hydrogen tại Trung Quốc được triển khai gần các cụm điện gió, điện mặt trời, thay vì gần người tiêu dùng cuối. Mục tiêu ban đầu của các dự án này không phải tối đa hóa doanh thu từ hydrogen, mà là:
-
giảm cắt giảm công suất tái tạo,
-
làm phẳng biến động sản lượng,
-
và mua thêm thời gian cho hệ thống điện thích nghi.
Trong nhiều trường hợp, hydrogen được sản xuất dù đầu ra chưa rõ ràng, bởi giá trị chính nằm ở phía hệ thống điện, không phải ở thị trường hydrogen.
Hydrogen trước 2030 không nên bị đánh giá như một ngành độc lập
Một sai lầm phổ biến là đánh giá hydrogen bằng logic lợi nhuận độc lập, trong khi vai trò thực tế của nó giống một tài sản hạ tầng hệ thống — tương tự như lưới truyền tải, công suất dự phòng hay dịch vụ phụ trợ.
Không ai yêu cầu một đường dây truyền tải cao áp phải “có lãi” theo nghĩa thương mại thuần túy. Nhưng nếu không có nó, toàn bộ hệ thống sẽ không thể mở rộng. Hydrogen đang ở vị trí tương tự trong giai đoạn hiện nay.
Vì vậy, trước năm 2030, câu hỏi quan trọng không phải là hydrogen có tạo ra lợi nhuận hay không, mà là: liệu hệ thống điện có thể tiếp tục mở rộng năng lượng tái tạo nếu thiếu hydrogen hay không.
