Tranh chấp pháp lý, dịch chuyển dự án toàn cầu và bước ngoặt công nghệ: Ngành hydrogen bước vào “bài kiểm tra sức bền” năm 2026
Theo Matt Moran
Năng lượng và động cơ đẩy bằng hydro
Moran Innovation LLC
NASA
Bản tin chiến lược hydrogen mới nhất cho thấy ngành công nghiệp hydrogen toàn cầu đang bước vào một giai đoạn đầy biến động, nơi những đột phá công nghệ song hành cùng bất ổn chính sách và tái cấu trúc thị trường.
Khủng hoảng pháp lý tại Hoa Kỳ làm gia tăng rủi ro thị trường
Tại Mỹ, 13 bang do California và Washington dẫn đầu đã đệ đơn kiện chính quyền liên bang liên quan đến việc đóng băng 1,2 tỷ USD tài trợ cho các hydrogen hub. Động thái này diễn ra sau khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump tiến hành tái cấu trúc sâu chương trình hydrogen của Bộ Năng lượng năm 2025.
Vụ kiện tạo thêm lớp rủi ro chính trị cho thị trường hydrogen Mỹ vốn đã chịu nhiều bất ổn trong hơn một năm qua, ảnh hưởng trực tiếp đến các trung tâm như ARCHES và chuỗi giá trị nội địa.
Hydrogen xanh chiếm ưu thế, hydrogen địa chất nổi lên như “quân bài ẩn”
Theo dữ liệu thị trường từ GlobalData và S&P Global, hydrogen xanh dự báo sẽ chiếm 88,6% thị phần sản xuất hydrogen carbon thấp vào năm 2030, dần thay thế hydrogen xanh lam (blue hydrogen).
Tuy nhiên, hydrogen địa chất (natural hydrogen) đang nổi lên như một yếu tố có thể làm thay đổi cuộc chơi. Các nghiên cứu mới về trữ lượng hydrogen tự nhiên, bao gồm hoạt động thăm dò tại bang Michigan do United States Air Force hỗ trợ, cho thấy khả năng hình thành nguồn cung chi phí thấp, có thể phá vỡ mô hình kinh tế dựa trên electrolyzer hiện nay tại một số khu vực.
Hạ tầng châu Âu tăng tốc, nhưng không thiếu dự án bị hủy
Tại châu Âu, Ba Lan đang tham vấn kế hoạch Mạng lưới Hydrogen Quốc gia, trong khi Phần Lan và Đức ký tuyên bố hợp tác tích hợp hành lang hydrogen Baltic – lục địa.
Một dự án được EU hỗ trợ đã vận hành hệ thống điện phân SOEC lớn nhất thế giới tại Rotterdam. Trái lại, Equinor đã hủy bỏ dự án hydrogen xanh lam 1GW tại Hà Lan do thiếu hợp đồng tiêu thụ và sự rõ ràng chính sách. Tại Canada, tỉnh Newfoundland thu hồi quyền sử dụng đất Crown Land của ba dự án điện gió – hydrogen quy mô gigawatt do chậm đạt quyết định đầu tư cuối cùng (FID).
Quy định môi trường và quyền sử dụng nước trở thành rào cản mới
Bang Wyoming đang xem xét luật cấm “phá hủy” nguồn nước cho sản xuất hydrogen, cho thấy quyền sử dụng nước có thể trở thành rào cản cấp phép quan trọng không kém cường độ carbon.
Tại Anh, cơ quan quản lý đã cấp phép cho AFC Energy bán hydrogen từ các nhà máy thí điểm – bước tiến trong thương mại hóa công nghệ cracking ammonia.
Trong khi đó, các tổ chức môi trường tại EU cảnh báo Ủy ban châu Âu không nên nới lỏng tiêu chuẩn “additionality” đối với hydrogen xanh, nhằm bảo vệ tính toàn vẹn môi trường của thị trường.
Ứng dụng chiến lược: Quốc phòng, hàng không vũ trụ và vận tải đường dài
Hydrogen đang dịch chuyển vào các lĩnh vực đòi hỏi mật độ năng lượng cao và nạp nhiên liệu nhanh:
-
Quốc phòng: Hyundai ra mắt nền tảng “Black Veil” và xe tăng K3 sử dụng hydrogen nhằm giảm dấu hiệu nhiệt.
-
Hàng không vũ trụ: NASA hoàn tất buổi “wet dress rehearsal” thứ hai cho sứ mệnh Artemis II với nhiên liệu hydrogen lỏng.
-
Logistics: Rhenus, DHL và MAN triển khai thử nghiệm xe tải hydrogen tại châu Âu.
Rủi ro an toàn và tài chính gia tăng
Hai trường hợp tử vong do tiếp xúc khí H₂S tại Michigan nhấn mạnh rủi ro trong thăm dò hydrogen địa chất. Đồng thời, nghiên cứu của Đại học Stanford cho rằng rò rỉ hydrogen có thể gián tiếp làm tăng hiệu ứng ấm lên thông qua tương tác với methane.
Về tài chính, CF Industries ghi nhận khoản ghi giảm 76 triệu USD liên quan đến dự án hydrogen xanh thất bại và sự cố rò rỉ ammonia.
Kết luận chiến lược
Làn sóng hủy dự án và đóng băng tài trợ hiện nay không phải là dấu hiệu sụp đổ thị trường mà là quá trình “thanh lọc công nghiệp”. Thị trường đang dần tập trung vào hydrogen xanh quy mô lớn và các ứng dụng giá trị cao như quốc phòng và vận tải hạng nặng, trong khi hydrogen địa chất có thể tái định hình thương mại ammonia và năng lượng toàn cầu nếu được chứng minh khả thi.
