Thay đổi tập quán kinh doanh (Kỳ 3): Chuẩn chi phí lao động chính thức vận hành – Làm rõ căn cứ “mức chi phí tối thiểu cần thiết”
Ngày 20/01/2026
Việc áp dụng Chuẩn chi phí lao động (Standard Labor Cost) đang trở thành một bước ngoặt lớn trong tập quán thương mại của ngành xây dựng Nhật Bản. Đối với các doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là các nhà thầu phụ, chuẩn chi phí này được xem là công cụ quan trọng giúp bảo đảm nguồn chi trả tiền lương cho thợ lành nghề, đồng thời trở thành cơ sở mới trong đàm phán giá.
Theo quy định của Luật Kinh doanh Xây dựng sửa đổi, các báo giá hoặc hành vi ép giá thấp hơn đáng kể so với chuẩn chi phí lao động sẽ bị cấm. Điều này đồng nghĩa với việc mức chi phí lao động sẽ được “neo” ở một mặt bằng nhất định và buộc phải được phân bổ đầy đủ đến các nhà thầu phụ và người lao động ở tuyến cuối. Cách làm cũ dựa trên ước tính sơ sài, ký hợp đồng rồi tìm cách tạo lợi nhuận từ phần chi phí dư thừa sẽ không còn chỗ đứng.
Ông Hiroyuki Gochomachi, Giám đốc điều hành Hiệp hội Nhà thầu Cốp pha Nhật Bản, cảnh báo rằng chuẩn chi phí lao động là một “con dao hai lưỡi”. Nếu doanh nghiệp không thay đổi cách tính toán và quản trị chi phí, việc tuân thủ chuẩn có thể khiến không chỉ lợi nhuận mà cả chi phí quản lý doanh nghiệp cũng không được bảo đảm.
Trước bối cảnh đó, ông Gochomachi nhấn mạnh sự cần thiết phải minh bạch hóa giá trị hợp đồng phù hợp. Với ngành cốp pha, doanh nghiệp cần tự nắm rõ các định mức lao động theo loại kết cấu, vị trí thi công, chi phí vật liệu, vận chuyển và các yếu tố cấu thành giá thành khác. Chỉ khi tính toán chính xác chi phí thi công và có thể giải thích rõ ràng “vì sao mức chi phí này là bắt buộc”, doanh nghiệp mới thực sự sẵn sàng bước vào đàm phán giá.
Quy trình được khuyến nghị là lập báo giá tuân thủ chuẩn chi phí lao động theo luật sửa đổi, trình bày rõ chi tiết từng khoản và lưu lại toàn bộ quá trình thương thảo. Khi nắm chắc chi phí theo từng hạng mục, doanh nghiệp có thể đánh giá lại báo giá một cách linh hoạt, từ đó tìm ra dư địa nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua cải tiến biện pháp thi công, tối ưu định mức hoặc giảm lãng phí.
Từ năm 2018, Hiệp hội Nhà thầu Cốp pha Nhật Bản đã vận hành hệ thống lập báo giá trực tuyến, cho phép tự động tính toán giá trị hợp đồng và thể hiện rõ chi phí lao động trong báo giá. Trước thời điểm luật mới có hiệu lực, số lượt truy cập hệ thống đã tăng mạnh. Thông qua hệ thống này, doanh nghiệp có thể tính đúng chi phí theo chuẩn, đồng thời cộng thêm chi phí quản lý và lợi nhuận hợp lý để duy trì hoạt động và hoàn trả xứng đáng cho người lao động.
Trong bối cảnh nhà thầu cấp một vừa là bên nhận thầu đối với tổng thầu, vừa là bên giao việc cho các nhà thầu cấp dưới, việc áp dụng chuẩn chi phí lao động cũng thúc đẩy các doanh nghiệp cấp một hỗ trợ các nhà thầu cấp hai, cấp ba trong việc xây dựng căn cứ tính toán chi phí. Việc tích lũy chi phí minh bạch từ tuyến dưới cùng chính là yếu tố tạo nên tính chính đáng cho báo giá trình lên tổng thầu, qua đó góp phần thúc đẩy cải cách tập quán kinh doanh của toàn ngành xây dựng.
