QUAN ĐIỂM | Quyết định đầu tư cuối cùng không còn đảm bảo dự án hydro xanh sẽ được xây dựng
Xuất bản ngày 28/7/2025
Trong ngành phát triển hydro xanh, Quyết định đầu tư cuối cùng (Final Investment Decision – FID) từ lâu được xem là dấu mốc quan trọng khẳng định dự án chắc chắn được triển khai. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây tại Mỹ và Úc cho thấy ngay cả khi đạt FID, dự án vẫn có thể bị hủy bỏ, đặt ra lo ngại về sự ổn định chính sách, khả năng tài chính và hợp đồng tiêu thụ trong thị trường hydro non trẻ này.
Dự án bị hủy dù đã đạt FID
Trong tháng vừa qua, một loạt dự án hydro xanh lớn đã bị hủy bỏ dù đã công bố FID. Tập đoàn Úc Fortescue đã dừng hai dự án quan trọng: Arizona Hydrogen Project tại Mỹ và một cơ sở ở Queensland, Úc. Trước đó, năm 2024, Ørsted (Đan Mạch) cũng hủy dự án FlagshipONE tại Thụy Điển, chỉ hai năm sau khi tuyên bố FID.
Theo các chuyên gia thị trường, FID thường thể hiện rằng dự án đã hoàn tất việc huy động vốn, ký hợp đồng và được cấp phép. Tuy nhiên, những trường hợp trên cho thấy các yếu tố như thay đổi chính sách, chi phí leo thang và thiếu thỏa thuận mua bán dài hạn vẫn có thể khiến dự án đổ vỡ ngay cả sau FID.
Chính sách thiếu ổn định và niềm tin nhà đầu tư suy giảm
Cả Mỹ và Úc đều đang chứng kiến sự suy giảm hỗ trợ chính sách cho các dự án hydro quy mô lớn. Ở Mỹ, chính sách tín dụng thuế hydro 45V chậm được ban hành và hướng dẫn từ Bộ Tài chính bị trì hoãn, khiến doanh nghiệp khó dự báo nguồn thu dài hạn.
Tại Úc, quốc gia từng là điểm sáng về hydro xanh, nhiều khoản trợ cấp và quỹ tài trợ đã bị cắt giảm, trong khi chính quyền các bang chuyển hướng đầu tư sang các lĩnh vực năng lượng tái tạo khác. Điều này buộc nhiều dự án xuất khẩu hydro phải xem xét lại hoặc trì hoãn.
Thách thức về hợp đồng tiêu thụ (Offtake)
Hydro xanh hiện có giá thành cao hơn nhiều so với hydro xám (từ khí tự nhiên). Doanh nghiệp kỳ vọng rằng các ngành công nghiệp nặng, lọc dầu, và vận tải sẽ ký hợp đồng dài hạn tiêu thụ hydro, nhưng trên thực tế, nhiều khách hàng tiềm năng vẫn trì hoãn, viện lý do nhu cầu chưa rõ ràng và cơ sở hạ tầng còn hạn chế.
Số liệu phân tích cho thấy chưa đến 30% dự án hydro trên toàn cầu hiện có hợp đồng mua bán chắc chắn, làm tăng rủi ro tài chính và dẫn tới việc rút vốn ngay cả khi dự án đã đạt FID.
Chi phí tăng và rủi ro công nghệ
Kể từ khi nhiều dự án đạt FID, giá thiết bị điện phân, lãi suất và chi phí xây dựng đều tăng mạnh. Ngoài ra, dự án còn đối mặt với thách thức kỹ thuật liên quan đến lưu trữ hydro quy mô lớn, vận chuyển và chuyển đổi sang amoniac.
Nhiều kế hoạch đầu tư ban đầu quá lạc quan, dựa trên dự báo giảm chi phí và hỗ trợ chính sách mạnh mẽ nhưng thực tế không xảy ra, dẫn tới các “FID ảo” và quyết định đầu tư vượt xa khả năng thực hiện.
Tác động tới thị trường hydro toàn cầu
Theo BloombergNEF, đến cuối thập kỷ này, chỉ khoảng 15% trong tổng công suất hydro xanh 38 triệu tấn/năm đã được công bố có khả năng vận hành, giảm đáng kể so với dự báo hơn 30% trước đây.
Sự chậm lại này ảnh hưởng tới mục tiêu giảm phát thải trong các ngành khó khử carbon như thép, vận tải biển và hóa chất. Nó cũng tạo nguy cơ tài sản bị mắc kẹt đối với các công ty đầu tư sớm khi thị trường chưa chín muồi.
Cần mô hình triển khai mới
Các chuyên gia nhận định ngành hydro cần thay đổi cách tiếp cận, không còn xem FID là “điểm kết thúc” bảo đảm thành công. Thay vào đó, cần:
-
Hợp đồng mua bán (offtake) chắc chắn với các khách hàng có uy tín tài chính
-
Chính sách hỗ trợ ổn định, dài hạn để bảo đảm doanh thu
-
Mô hình chia sẻ rủi ro giữa chính phủ, công ty năng lượng và khách hàng công nghiệp
-
Phát triển dự án theo giai đoạn nhằm giảm áp lực tài chính và rủi ro công nghệ
Như lời một chuyên gia ngành kết luận: “Trong ngành hydro xanh hiện nay, FID chỉ là một cột mốc – không phải đích đến cuối cùng.”
