Phân tích Sản xuất Nhiên liệu Hàng không Bền vững (SAF) tại Việt Nam: Tận dụng Phụ phẩm Nông nghiệp, Định hướng Phát triển Công nghệ và Chiến lược Hợp tác

Ngày 15 tháng 8 năm 2026 | Annie Nguyễn

Mở đầu

Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được coi là giải pháp then chốt để khử carbon cho ngành hàng không, một lĩnh vực khó giảm phát thải, và đang trở thành một thị trường đầy tiềm năng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, với lợi thế về nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào và sự hỗ trợ từ các chính sách phát triển năng lượng tái tạo, việc phát triển ngành sản xuất SAF là một hướng đi chiến lược, vừa đáp ứng cam kết giảm phát thải, vừa tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Thực trạng và tiềm năng sản xuất SAF tại Việt Nam

Việt Nam sở hữu một ngành nông nghiệp phát triển với khối lượng lớn phụ phẩm như trấu, rơm rạ, bã mía, vỏ cà phê, và bã sắn. Đây là những nguồn nguyên liệu tái tạo lý tưởng để sản xuất SAF thông qua các công nghệ tiên tiến như HEFA (Hydroprocessed Esters and Fatty Acids) hoặc khí hóa sinh khối tổng hợp Fisher-Tropsch. Theo Bộ Công Thương, tiềm năng này cho phép Việt Nam không chỉ xây dựng một thị trường nhiên liệu trong nước mới mà còn tạo ra cơ hội xuất khẩu sang các thị trường khắt khe như Liên minh châu Âu và ASEAN.

Một số doanh nghiệp tiên phong trong nước đã có những bước đi đầu tiên. Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) là đơn vị đầu tiên tại Việt Nam nhận chứng nhận ISCC CORSIA và ISCC EU cho hoạt động phối trộn, sản xuất, lưu trữ và thương mại SAF. Tháng 6 năm 2025, BSR đã xuất bán thành công lô SAF thương mại đầu tiên cho Vietnam Airlines. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là chi phí sản xuất SAF cao gấp 2-3 lần nhiên liệu truyền thống, gây áp lực lên chi phí vận hành của các hãng hàng không. Để giải quyết vấn đề này, cần có một chiến lược tổng thể nhằm giảm giá thành nguyên liệu và công nghệ sản xuất.

Các hướng tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm quốc tế

Phụ phẩm nông nghiệp làm nguyên liệu sản xuất SAF
Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giải quyết vấn đề chất thải mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định cho các nhà máy lọc dầu. Công nghệ khí hóa sinh khối kết hợp với tổng hợp Fischer-Tropsch đang được nghiên cứu và phát triển, hứa hẹn sẽ mang lại hiệu quả kinh tế khi được mở rộng quy mô. Các doanh nghiệp như BSR cũng đang nghiên cứu phát triển nhiên liệu hàng hải bền vững từ dầu nhiệt phân lốp xe và nhựa, mở rộng phạm vi nguyên liệu tái tạo.

Hướng đi mới: Trồng tảo và sản xuất SAF
Ngoài phụ phẩm nông nghiệp, công nghệ sản xuất SAF từ tảo đang được kỳ vọng là một giải pháp bền vững, không cạnh tranh với đất nông nghiệp và có năng suất dầu sinh học cao. Việc phát triển mô hình trồng tảo quy mô công nghiệp tại các vùng ven biển hoặc mặt nước không sử dụng cho trồng trọt, kết hợp với các nhà máy lọc dầu, sẽ tạo ra một chuỗi cung ứng nguyên liệu bền vững và khép kín ngay tại Việt Nam.

Bài học từ công nghệ Methanol SAF và Power-to-Liquid của Trung Quốc
Trung Quốc đang có những bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực sản xuất e-methanol và SAF từ điện tái tạo và CO₂ thu hồi theo mô hình Power-to-Liquid. Đây là một hướng đi quan trọng cho các nước có tiềm năng năng lượng tái tạo lớn, giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu hóa thạch và tận dụng nguồn carbon từ các nhà máy công nghiệp. Việc hợp tác chuyển giao công nghệ với các đối tác quốc tế giàu kinh nghiệm là chìa khóa để Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với những giải pháp tiên tiến này.

Chiến lược hợp tác và lộ trình phát triển cho các tập đoàn xăng dầu

Nâng cao năng lực nội địa và mở rộng hợp tác
BSR đã đi tiên phong với các thỏa thuận hợp tác với KBR (Mỹ) để nghiên cứu tiền khả thi sản xuất SAF và với GIZ (Đức) để phát triển nhà máy Power-to-Liquid thí điểm. Tuy nhiên, để tạo ra một ngành công nghiệp SAF thực sự tại Việt Nam, các công ty khác trong hệ thống như PV OIL, Petrolimex cần tham gia tích cực hơn vào việc tìm kiếm và làm chủ các công nghệ phù hợp, đồng thời xây dựng các quan hệ đối tác chiến lược.

Xây dựng hệ sinh thái nguyên liệu bền vững
Thay vì chỉ phụ thuộc vào nhập khẩu, các tập đoàn cần chủ động phối hợp với nông dân và doanh nghiệp chế biến để thiết lập chuỗi cung ứng phụ phẩm nông nghiệp ổn định. Đầu tư vào các nhà máy tiền xử lý nguyên liệu là một bước quan trọng để chuyển đổi nguồn nguyên liệu thô thành dạng có thể sử dụng được trong các quy trình sản xuất SAF. Đồng thời, các chương trình thí điểm về trồng tảo quy mô công nghiệp cần được đẩy mạnh, với sự tham gia của các viện nghiên cứu trong và ngoài nước để đánh giá tiềm năng và hiệu quả kinh tế.

Định hướng thị trường và vận động chính sách
PV OIL, với vai trò là nhà phân phối nhiên liệu hàng không, cần xây dựng các cam kết mua SAF dài hạn với các nhà sản xuất để tạo tín hiệu thị trường ổn định. Đồng thời, các tập đoàn cần tích cực vận động Chính phủ xây dựng các cơ chế hỗ trợ như tỷ lệ pha trộn bắt buộc, ưu đãi thuế và các chính sách về tín chỉ carbon, nhằm tạo ra một khung pháp lý và kinh tế thuận lợi cho sự phát triển của ngành SAF.

Kết luận

Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để trở thành một trung tâm sản xuất SAF tại Đông Nam Á nếu biết tận dụng hiệu quả các lợi thế về nguyên liệu và xây dựng một chiến lược hợp tác toàn diện. Với sự dẫn dắt của các doanh nghiệp tiên phong như BSR, sự tham gia tích cực của các tập đoàn xăng dầu như PV OIL và Petrolimex, cùng với sự hỗ trợ về chính sách và hợp tác quốc tế, Việt Nam hoàn toàn có thể biến tham vọng về nhiên liệu hàng không bền vững thành hiện thực, đóng góp vào cam kết giảm phát thải Net Zero và phát triển một ngành công nghiệp mới có giá trị gia tăng cao.