Phân tích Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 57/2025/NĐ-CP (DPPA) và Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển năng lượng tái tạo

Phân tích Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 57/2025/NĐ-CP (DPPA) và Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển năng lượng tái tạo

Annie Nguyễn — 27/06/2026

I. Tổng quan và bối cảnh

Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển năng lượng tái tạo. Đây là lần sửa đổi quan trọng sau hơn một năm thực thi hai nghị định nền tảng này, nhằm tháo gỡ các vướng mắc thực tế và mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế DPPA.

Nghị định 57/2025 ban đầu quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn, trong khi Nghị định 58/2025 quy định về phát triển năng lượng tái tạo nói chung. Sau hơn một năm triển khai, số lượng hợp đồng DPPA được ký kết trên thực tế còn rất hạn chế, với nhiều rào cản về thủ tục cấp phép và cách hiểu chưa thống nhất giữa các địa phương.

II. Nội dung sửa đổi chính

1. Mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA

Nghị định 243 mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp sang các nhóm đối tượng mới:

• Trung tâm dữ liệu (data center) – lần đầu tiên được tham gia cơ chế DPPA

• Trạm sạc và cơ sở đổi pin xe điện – đáp ứng nhu cầu điện hóa giao thông đang gia tăng

• Đơn vị bán lẻ điện tại các khu công nghiệp, kinh tế, chế xuất, cụm công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao – được mua điện trực tiếp từ đơn vị phát năng lượng tái tạo và cung cấp lại cho khách hàng sử dụng điện lớn trong khu, cụm

Việc bổ sung hai nhóm mới (data center và trạm sạc) diễn ra trong bối cảnh nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu và hạ tầng sạc xe điện được dự báo tăng nhanh cùng quá trình chuyển đổi số và điện hóa giao thông.

2. Cơ chế bán điện mặt trời mái nhà dư thừa

Đây là điểm thay đổi được quan tâm nhất của Nghị định 243:

• Tỷ lệ bán điện dư tối đa 50% – lần đầu tiên quy định rõ cơ chế mua bán phần điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà. Các quy định trước đây chủ yếu khuyến khích điện mặt trời tự sản tự sử dụng, chưa quy định đầy đủ về việc bán phần điện dư lên lưới.

• Nâng mức trần từ 20% lên 50% – mức mới cao hơn đáng kể so với tỷ lệ 20% được quy định trước đây, giúp rút ngắn thời gian hoàn vốn của các dự án điện mặt trời mái nhà.

• Ngoại lệ đến 31/12/2030 – nếu hệ thống điện quốc gia có khả năng tiếp nhận và bảo đảm vận hành an toàn, tỷ lệ điện bán lên lưới có thể vượt mức 50%.

• Miễn trừ cho vùng sâu vùng xa – tại các khu vực miền núi, biên giới và hải đảo chưa được cấp điện lưới quốc gia, cho phép mua bán sản lượng điện dư không giới hạn tỷ lệ.

3. Quy định về giá mua điện dư

Nghị định 243 bổ sung nguyên tắc xác định giá mua điện dư từ điện mặt trời mái nhà:

• Giá mua được tính trên cơ sở giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề

• Không vượt quá khung giá phát điện mặt trời do cơ quan có thẩm quyền ban hành

• Quy định này tạo cơ sở pháp lý minh bạch hơn cho việc thanh toán, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa bên bán và bên mua điện

Đối tượng được hưởng cơ chế mới bao gồm hộ gia đình, doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và các tổ chức có hệ thống điện mặt trời mái nhà đáp ứng điều kiện đấu nối với lưới điện quốc gia. EVN sẽ là đơn vị thực hiện mua phần điện dư phát lên lưới theo cơ chế giá được xác định.

III. Tác động kỳ vọng

1. Thúc đẩy đầu tư điện mặt trời mái nhà

Việc nâng tỷ lệ bán điện dư từ 20% lên 50% giúp các dự án điện mặt trời mái nhà có thể tối ưu hiệu quả đầu tư thay vì chỉ phục vụ mục đích tự tiêu thụ. Các chuyên gia nhận định việc này sẽ giúp rút ngắn thời gian hoàn vốn, đặc biệt đối với doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu sử dụng điện lớn vào ban ngày.

2. Tạo cơ hội cho data center và hạ tầng xe điện

Data center và trạm sạc xe điện – hai nhóm khách hàng có nhu cầu điện tăng trưởng nhanh – nay có thể tiếp cận trực tiếp nguồn điện xanh, đáp ứng yêu cầu giảm phát thải trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là tín hiệu tích cực cho các nhà đầu tư hạ tầng số và giao thông xanh.

3. Hình thành thị trường điện cạnh tranh hơn

Việc mở rộng đối tượng tham gia DPPA và cho phép đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp tham gia cơ chế này góp phần thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo theo cơ chế thị trường, giảm sự phụ thuộc vào EVN trong khâu mua bán điện.

IV. Những thách thức và điểm cần lưu ý

1. Rào cản hành chính vẫn còn

Dù Nghị định 57 đã tạo hành lang pháp lý tương đối rõ ràng cho cơ chế DPPA, các doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình xin giấy phép hoạt động điện lực. Các địa phương có cách hiểu và áp dụng quy định khác nhau, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp bị yêu cầu bổ sung các loại giấy tờ không thống nhất.

2. Vướng mắc về mô hình "tự sản, tự tiêu"

Tại một số địa phương, khái niệm "tự sản, tự tiêu" đang được hiểu theo hướng doanh nghiệp phải tự bỏ vốn đầu tư toàn bộ hệ thống điện mặt trời, khiến các mô hình đầu tư của bên thứ ba (third-party ownership) gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu sử dụng điện mặt trời nhưng không muốn trở thành chủ đầu tư dự án năng lượng.

3. Hạn chế về dung lượng lưới điện

Mặc dù Nghị định 243 cho phép bán điện dư vượt mức 50% đến hết năm 2030, điều kiện vẫn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận và bảo đảm vận hành an toàn của hệ thống điện quốc gia. Tại nhiều khu vực, lưới điện phân phối chưa sẵn sàng tiếp nhận lượng lớn điện mặt trời mái nhà đấu nối.

V. Nhận định và khuyến nghị

Điểm tích cực

Nghị định 243 là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam. Việc mở rộng đối tượng tham gia DPPA và quy định rõ cơ chế bán điện mặt trời mái nhà dư thừa thể hiện sự lắng nghe của cơ quan quản lý đối với các vướng mắc thực tế. Tỷ lệ 50% (cao hơn mức 20% trước đây) và khả năng vượt trần đến 2030 là những điều chỉnh hợp lý, tạo động lực đầu tư.

Điểm cần cải thiện

Tuy nhiên, để cơ chế DPPA thực sự phát huy hiệu quả, cần giải quyết các vấn đề còn tồn tại:

1. Thống nhất cách hiểu và áp dụng giữa các địa phương – tránh tình trạng mỗi nơi một kiểu khiến doanh nghiệp mất thời gian, chi phí tuân thủ

2. Làm rõ mô hình "tự sản, tự tiêu" – cho phép các mô hình đầu tư bên thứ ba, không bắt buộc doanh nghiệp sử dụng điện phải là chủ đầu tư hệ thống

3. Nâng cấp lưới điện phân phối – để sẵn sàng tiếp nhận lượng điện mặt trời mái nhà ngày càng tăng

VI. Kết luận

Nghị định 243/2026 là một bước điều chỉnh cần thiết, phù hợp với thực tiễn triển khai sau hơn một năm thực thi Nghị định 57 và 58. Việc mở rộng đối tượng tham gia DPPA sang data center và trạm sạc xe điện, cùng với cơ chế bán điện mặt trời mái nhà dư thừa với tỷ lệ 50%, sẽ thúc đẩy mạnh mẽ thị trường năng lượng tái tạo tại Việt Nam.

Tuy nhiên, thành công của nghị định phụ thuộc phần lớn vào khả năng tháo gỡ các rào cản hành chính và thống nhất cách hiểu giữa các địa phương. Cơ chế DPPA chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các doanh nghiệp – cả bên mua và bên bán – có thể tiếp cận và thực hiện một cách thuận lợi, minh bạch và nhất quán trên phạm vi toàn quốc.