Phân tích chi tiết: Chuyển dịch năng lượng sạch của Trung Quốc
Ngày 9/2/2026
Bối cảnh chung
Bài phân tích của The China-Global South Project bắt đầu từ G20 năm 2025, khi Trung Quốc công bố sáng kiến quốc tế về hợp tác kinh tế – thương mại trong lĩnh vực khai khoáng xanh (International Economic and Trade Cooperation Initiative on Green Mining and Minerals). Tin tức này ít được chú ý so với các vấn đề địa chính trị khác, nhưng mang ý nghĩa sâu rộng đối với chuỗi giá trị toàn cầu và các ngành công nghiệp năng lượng sạch.
Thay đổi trong cạnh tranh và tiêu chuẩn carbon
Trước đây thị trường nguyên liệu như nickel (niken) chủ yếu cạnh tranh dựa trên chi phí và quy mô sản xuất. Nhưng hiện nay, các cơ chế như Thuế biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM) và mức thưởng “low-carbon premium” của Sở Giao dịch Kim loại London (LME) tạo ra áp lực mới dựa trên carbon footprint – tức là chi phí carbon trong sản phẩm. Điều này buộc các nguồn cung nguyên liệu và công nghiệp phải sản xuất theo hướng ít phát thải hơn để có lợi thế cạnh tranh.
Thách thức của chuỗi cung ứng truyền thống
Bài viết chỉ ra rằng tại nhiều nước có ngành niken lớn như Indonesia, sản xuất phụ thuộc nhiều vào các nhà máy nhiệt điện than nội bộ (captive coal) để cấp điện cho khu công nghiệp và luyện kim. Kết quả là dù xuất khẩu nguyên liệu tăng mạnh, tích tụ than lại khiến lượng phát thải cao, ảnh hưởng lên toàn bộ chuỗi cung ứng vật liệu điện và xe điện trên thế giới.
Việc mở rộng các nhà máy than nội bộ đến hơn 15 GW vào năm 2024 và dự kiến tăng tiếp theo kế hoạch quốc gia cho thấy khó khăn khi chuyển từ nhiên liệu hoá thạch sang năng lượng tái tạo trong các trung tâm sản xuất nguyên liệu.
Động lực chuyển dịch trong nước Trung Quốc
Mặc dù bài trên China-Global South tập trung vào tác động quốc tế, báo cáo của Ember 2025 cung cấp bức tranh rõ hơn về chuyển dịch nội địa Trung Quốc:
-
Tăng trưởng năng lượng sạch nhanh chóng:
– Sản lượng điện từ gió và mặt trời ở Trung Quốc tăng mạnh năm 2024 và đầu năm 2025, đủ để cắt giảm sản lượng điện từ nhiên liệu hoá thạch khoảng 2% trong nửa đầu 2025 so với cùng kỳ.
– Tốc độ tăng trưởng này giúp năng lượng sạch (điện gió + mặt trời) tạo ra phần lớn điện mới so với các nguồn còn lại. -
Mở rộng lưới điện và lưu trữ:
– Trung Quốc đầu tư mạnh vào lưới truyền tải và pin lưu trữ, nhằm đảm bảo điện gió – mặt trời ổn định trong mạng lưới.
– Đầu tư lưới điện đạt mức cao nhất từ trước đến nay, và năng lực lưu trữ pin đã nhân ba trong ba năm gần nhất. -
Đại diện cho “tăng trưởng xanh” (growing-by-greening):
– Việc mở rộng các công nghệ điện hoá như pin, xe điện và tấm pin mặt trời đang trở thành động lực tăng trưởng kinh tế mới ở Trung Quốc.
– Sự chuyển dịch này được xem là chiến lược dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới và cạnh tranh quốc tế.
Tác động toàn cầu và tới phát triển ở các nước khác
Bài phân tích từ China-Global South kết luận rằng chuỗi cung ứng – đặc biệt những ngành phụ thuộc vào nguyên liệu như niken – đang đứng trước điểm ngoặt: không chỉ cạnh tranh theo chi phí và quy mô nữa, mà còn theo “carbon intensity” – mức phát thải carbon trong chuỗi cung ứng. Điều này có ý nghĩa lớn đối với những quốc gia đang phát triển có ngành khai khoáng và công nghiệp thâm dụng năng lượng.
Ngoài ra, việc Trung Quốc dẫn đầu sản xuất và xuất khẩu công nghệ sạch giúp giảm chi phí công nghệ trên toàn cầu, từ tấm pin mặt trời đến xe điện và pin lưu trữ. Điều này tạo cơ hội cho các nước khác như những nền kinh tế đang phát triển (Emerging Markets) “nhảy qua” giai đoạn phụ thuộc nhiên liệu hoá thạch và phát triển nhanh hơn dựa trên năng lượng sạch.
Kết luận
Bài phân tích kết nối hai chủ đề:
-
Thực tế trong nước Trung Quốc: chuyển dịch năng lượng sạch diễn ra mạnh mẽ, với đầu tư và chính sách tích hợp sâu rộng, làm thay đổi cơ cấu sản xuất điện và toàn bộ nền kinh tế.
-
Thách thức và cơ hội quốc tế: các nước đang phát triển và chuỗi cung ứng nguyên liệu đang phải điều chỉnh chiến lược để đáp ứng thị trường carbon thấp; trong khi đó, công nghệ sạch giá rẻ từ Trung Quốc mở ra cơ hội cho phát triển bền vững và cạnh tranh mới.
