Nút thắt trong hạ tầng phân phối hydrogen đe dọa hàng tỷ USD đầu tư năng lượng sạch
19/01/2026
Một nghiên cứu mới của Đại học Heriot-Watt (Vương quốc Anh) cho thấy hạ tầng phân phối hydrogen đang phát triển chỉ bằng một nửa tốc độ so với các công nghệ hydrogen khác, tạo ra một nút thắt nghiêm trọng có thể khiến hàng tỷ USD đầu tư vào năng lượng sạch đối mặt với rủi ro.
Nghiên cứu do Edinburgh Business School (thuộc Đại học Heriot-Watt) thực hiện chỉ ra rằng, trong khi sản xuất hydrogen, lưu trữ và pin nhiên liệu đang tiến bộ nhanh chóng và chi phí giảm mạnh, thì hệ thống vận chuyển và phân phối hydrogen – bao gồm đường ống, cảng trung chuyển và các cơ sở hóa lỏng – lại phát triển chậm đáng kể.
Phân phối sẽ trở thành chi phí chi phối của hệ thống hydrogen
Nhóm nghiên cứu đã phân tích 777.000 bằng sáng chế và 1,3 triệu trích dẫn khoa học, trải dài 182 năm phát triển công nghệ hydrogen, qua đó phát hiện sự mất cân đối rõ rệt trong tiến trình đổi mới giữa các khâu của chuỗi giá trị hydrogen.
Theo TS. David Dekker, Nghiên cứu viên tại Edinburgh Business School và là tác giả chính của nghiên cứu:
“Phân phối sẽ trở thành chi phí lớn nhất trong bất kỳ hệ thống hydrogen nào.
Ngay cả khi chúng ta ngày càng giỏi hơn trong sản xuất và sử dụng hydrogen, thì việc đưa hydrogen đến nơi cần dùng vẫn luôn rất tốn kém.”
Ông nhấn mạnh rằng vấn đề mang tính cấu trúc:
-
Phân phối hydrogen đòi hỏi mạng lưới đường ống quy mô lớn,
-
Các nhà máy hóa lỏng cần vốn đầu tư lên tới hàng tỷ USD,
-
Quy định an toàn và thủ tục cấp phép phức tạp khiến tiến độ triển khai bị kéo dài.
Thiếu chia sẻ tri thức làm chậm đổi mới
Một phát hiện quan trọng khác của nghiên cứu là phần lớn hạ tầng phân phối hydrogen hiện nay nằm trong tay một số ít tập đoàn lớn, và các doanh nghiệp này ít chia sẻ tri thức công nghệ hơn so với các lĩnh vực hydrogen khác.
“Trong các ngành thâm dụng vốn, nơi lợi thế cạnh tranh là yếu tố sống còn, doanh nghiệp thường không công bố rộng rãi các đổi mới. Điều này làm chậm tiến bộ của toàn bộ ngành,” TS. David Dekker nhận định.
Nguy cơ làm suy yếu các mục tiêu khí hậu toàn cầu
Giáo sư Dimitris Christopoulos, Giám đốc Nghiên cứu tại Edinburgh Business School và đồng tác giả nghiên cứu, cảnh báo rằng:
“Không thể có một nền kinh tế hydrogen nếu thiếu hạ tầng để vận chuyển hydrogen. Hiện nay, đây chính là mảnh ghép còn thiếu mang tính nền tảng.”
Ông cho rằng Hiệp định Paris năm 2015, vốn yêu cầu mở rộng nhanh các công nghệ năng lượng sạch, có thể bị làm suy yếu nếu các nút thắt hạ tầng tiếp tục kìm hãm dòng vốn đầu tư quy mô lớn.
Bài toán ‘con gà – quả trứng’ của hydrogen
Theo Giáo sư Mercedes Maroto-Valer, Phó Hiệu trưởng phụ trách Phát triển bền vững toàn cầu của Đại học Heriot-Watt và Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu & Đổi mới Giảm phát thải Công nghiệp Vương quốc Anh (IDRIC), hydrogen đang đối mặt với một bài toán kinh điển:
-
Doanh nghiệp không sẵn sàng đầu tư lớn nếu chưa có đường ống và mạng lưới phân phối đáng tin cậy.
-
Trong khi đó, hạ tầng lại không được xây dựng nếu thiếu nhu cầu tiêu thụ quy mô lớn từ công nghiệp.
Nghiên cứu mới của Heriot-Watt đã cung cấp bằng chứng định lượng rõ ràng rằng đổi mới trong phân phối hydrogen đang tụt hậu xa so với các khâu còn lại.
Khuyến nghị chính sách
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng nếu không có hành động chính sách có mục tiêu, chi phí cao và rủi ro trong phân phối sẽ tiếp tục kìm hãm thị trường hydrogen. Các giải pháp được đề xuất bao gồm:
-
Chính sách chia sẻ rủi ro đầu tư hạ tầng,
-
Khuyến khích chia sẻ tri thức và dữ liệu kỹ thuật,
-
Phát triển tiêu chuẩn kỹ thuật mở,
-
Các dự án trình diễn được nhà nước bảo trợ để giảm rủi ro cho khu vực tư nhân.
Nghiên cứu được tài trợ bởi UKRI ISCF Industrial Challenge thông qua Trung tâm IDRIC.
