Nature cảnh báo thiếu hụt phân bón do khủng hoảng năng lượng đe dọa an ninh lương thực toàn cầu
Ngày 10 tháng 5 năm 2026
Annie Nguyễn
Một bài viết mới đăng trên tạp chí Nature cảnh báo rằng tình trạng thiếu hụt phân bón do xung đột địa chính trị và gián đoạn năng lượng đang trở thành mối đe dọa lớn đối với an ninh lương thực toàn cầu. Các tác giả cho rằng nếu chính phủ các nước không xem sản xuất phân bón là hạ tầng chiến lược, thế giới sẽ tiếp tục chuyển từ cú sốc năng lượng này sang thất bại mùa vụ khác.
Báo cáo cho biết từ tháng 3, xung đột tại Trung Đông đã làm thị trường phân bón biến động mạnh. Giá urê tăng gần 46% chỉ trong một tháng khi chuỗi cung ứng phân đạm bị ảnh hưởng bởi các tuyến vận tải biển bị gián đoạn cùng nguồn cung dầu khí và LNG suy giảm.
Eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, bình thường vận chuyển khoảng 38% thương mại dầu thô toàn cầu, 29% khí dầu mỏ hóa lỏng, 19% LNG và 13% hóa chất bao gồm phân bón. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại đây đều tác động nhanh đến chi phí sản xuất phân bón và nông nghiệp toàn cầu.
Các tác giả nhận định cuộc khủng hoảng hiện nay lặp lại mô hình năm 2022 sau xung đột Nga–Ukraine, khi sản lượng amoniac tại châu Âu giảm mạnh và giá phân đạm lập mức kỷ lục.
Khoảng một nửa sản lượng lương thực toàn cầu phụ thuộc vào phân đạm tổng hợp được sản xuất thông qua quy trình Haber–Bosch. Khí tự nhiên hiện vẫn là nguyên liệu đầu vào và nguồn năng lượng chủ yếu, chiếm 70–80% chi phí sản xuất amoniac.
Bài báo nhấn mạnh tác động của thiếu hụt phân bón diễn ra chậm hơn cú sốc dầu mỏ nhưng có thể nghiêm trọng hơn. Nông dân thường mua phân bón trước mùa gieo trồng nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Khi lượng phân bón sử dụng giảm, năng suất cây trồng sẽ giảm theo, kéo nguồn cung ngũ cốc đi xuống và làm giá lương thực tăng trong các tháng sau đó.
Những khu vực phụ thuộc nhập khẩu và thu nhập thấp như châu Phi cận Sahara, Nam Á và một phần Mỹ Latinh được đánh giá là dễ tổn thương nhất.
Để phá vỡ vòng luẩn quẩn này, các tác giả đề xuất năm nhóm giải pháp lớn, gồm xây dựng dự trữ phân bón chiến lược tương tự dự trữ dầu mỏ, đưa các nhà máy amoniac vào kế hoạch an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao minh bạch thương mại phân bón, thúc đẩy amoniac xanh từ hydro tái tạo và mở rộng nông nghiệp chính xác để sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn.
Bài viết kết luận rằng phân bón không thể chỉ được xem là hàng hóa công nghiệp thông thường mà là trụ cột thiết yếu của an ninh lương thực. Nếu chuỗi cung ứng không được bảo vệ, nguy cơ đói nghèo đối với hàng trăm triệu người trên thế giới sẽ gia tăng.
