MỸ: Năng lượng chỉ là “vé vào cửa” trong cuộc đua AI

Ngày 26/04/2026 | Biên tập: Annie Nguyễn

Tại hội nghị thường niên do Center on Global Energy Policy thuộc Columbia University tổ chức, bà Ann Mettler đã tham gia phiên thảo luận với chủ đề: “AI và hệ thống năng lượng: Bạn hay thù?”

Một câu hỏi trung tâm được đặt ra: Tương lai của AI là cuộc cạnh tranh giữa các công ty – hay giữa toàn bộ các hệ thống quốc gia?

Không chỉ là AI vs. Năng lượng – mà là hệ thống vs. hệ thống

Các quốc gia sở hữu nguồn điện dồi dào, chi phí thấp và khả năng mở rộng hạ tầng nhanh sẽ có lợi thế mang tính cấu trúc. Trung Quốc là ví dụ điển hình, với năng lực triển khai năng lượng tái tạo vượt trội, qua đó có thể cung cấp điện gần như chi phí thấp cho các doanh nghiệp AI hàng đầu.

Tuy nhiên, năng lượng chỉ là một phần của bài toán. Tốc độ triển khai và mô hình quản trị đóng vai trò quan trọng không kém. Những hệ thống có thể xây dựng trung tâm dữ liệu nhanh chóng – không vướng mắc bởi thủ tục kéo dài hoặc phản đối xã hội – đang chiếm ưu thế. Trong nhiều trường hợp, điều này nghiêng về các mô hình tập trung hơn, như Trung Quốc hoặc một số quốc gia vùng Vịnh.

Trong khi đó, nhiều nền kinh tế phương Tây đang đối mặt với chi phí năng lượng cao, quá trình ra quyết định chậm và phụ thuộc nhiều vào khu vực tư nhân. Điều này làm dấy lên lo ngại quen thuộc: liệu có đang lặp lại sai lầm của châu Âu trong thời kỳ triển khai 5G – khi giao hạ tầng chiến lược cho các doanh nghiệp nhạy cảm về chi phí?

Năng lượng là điều kiện cần – nhưng triển khai mới quyết định kết quả

Tại Mỹ, rào cản không nằm ở năng lực tính toán mà ở nguồn cung năng lượng. Do đó, phần lớn tranh luận về AI xoay quanh lưới điện, nguồn điện và tính linh hoạt.

Tuy nhiên, AI không tồn tại độc lập – nó gắn với các sản phẩm vật lý. Câu hỏi then chốt là: điều gì xảy ra nếu một quốc gia không còn sản xuất các sản phẩm đó?

Trung Quốc đang tích hợp AI sâu vào nền sản xuất công nghiệp. Sau nhiều năm nói về Internet of Things (IoT), thế giới có thể đang bước vào kỷ nguyên “AI of Things”.

Nếu phương Tây tiếp tục suy giảm năng lực sản xuất, ngay cả những mô hình AI tiên tiến nhất cũng có thể gặp khó khăn trong việc tạo ra tác động thực tế.

Những câu hỏi chiến lược đặt ra

• Cuộc đua AI trong ngắn hạn có phải là cuộc cạnh tranh giữa các hệ thống năng lượng và quản trị? Điều này ảnh hưởng ra sao đến các nền dân chủ – vốn chậm và phức tạp hơn?
• Liệu Mỹ có đang tụt lại trong thế hệ AI tiếp theo – các “world models” có khả năng hiểu môi trường 3D và động lực học vật lý?

Hiện nay, nhiều nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực này được dẫn dắt bởi NVIDIA, cùng các tập đoàn Trung Quốc như Alibaba và Tencent. Dù Trung Quốc chưa hoàn toàn bắt kịp Mỹ trong các mô hình ngôn ngữ lớn, quốc gia này có thể đang chuẩn bị “nhảy cóc” sang một mô hình AI mới.

Tận dụng lợi thế về sản xuất quy mô lớn và hệ sinh thái công nghiệp, Trung Quốc có thể phát triển các “world models” mạnh mẽ, qua đó gia tăng vị thế dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực công nghệ.