Mạng lưới hydrogen Hà Lan đối mặt nghịch lý “con gà – quả trứng” – chuyên gia TNO chỉ ra giải pháp từ Đức
Annie Nguyễn
*(23/5/2026)*
Trong bối cảnh Hà Lan vừa khánh thành đoạn ống dẫn hydrogen đầu tiên dài 32 km tại cảng Rotterdam, một câu hỏi chiến lược vẫn bỏ ngỏ: nên xây dựng hạ tầng trước hay đợi đến khi có đơn đặt hàng từ công nghiệp? Đây chính là “nghịch lý con gà – quả trứng” đang kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế hydrogen non trẻ.
Khởi đầu lịch sử nhưng thiếu người mua
Ngày 21/5, Quốc vương Hà Lan Willem-Alexander cùng Bộ trưởng Khí hậu và Tăng trưởng Xanh Stientje van Veldhoven đã chính thức khai trương đoạn ống dẫn hydrogen dài 32 km tại khu vực cảng Rotterdam – phân đoạn đầu tiên của “xương sống” hydrogen quốc gia dài 1.200 km dự kiến, trong đó khoảng 60% là các đường ống khí thiên nhiên cũ được tái sử dụng. Phát biểu tại lễ khánh thành, Tổng giám đốc Gasunie Willemien Terpstra nhấn mạnh: “Hydrogen không còn là lời hứa cho tương lai, mà là cơ sở hạ tầng hữu hình đã sẵn sàng và có thể sử dụng ngay hôm nay”.
Tuy nhiên, ẩn sau sự kiện trọng đại này là một thực tế đáng lo ngại. Ông Michiel Bal, người phát ngôn của Gasunie, thừa nhận rằng việc xây dựng hạ tầng là “một quá trình dài hơi”, không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai, và cần có nhận thức cấp bách tương tự như đối với lưới điện để hoàn thành đúng tiến độ.
“Con gà – quả trứng” trong mắt chuyên gia TNO
Theo ông Rene Peters, chuyên gia khí đốt tại TNO, mạng lưới hydrogen đang phải đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan mang tên “chicken-and-egg problem” (nghịch lý con gà – quả trứng): “Thị trường chỉ xây dựng hoặc sản xuất khi có người mua. Vì vậy, lẽ ra chúng tôi chỉ muốn lắp đặt đường ống dẫn khí khi chắc chắn rằng sẽ có dòng hydrogen chảy qua. Nhưng những người mua tiềm năng lại chỉ đầu tư vào hydrogen khi có sự rõ ràng về giá khí đốt sẽ được cung cấp”. Và sự rõ ràng về giá đó vẫn còn thiếu. Do đó, một mạng lưới khí đang được xây dựng trong khi về mặt lý thuyết vẫn chưa có người mua chính thức.
Ông Peters chỉ ra thêm một nghịch lý nữa: người mua muốn chờ giá hydrogen giảm khi khối lượng giao dịch tăng lên, trong khi nhà sản xuất ngay từ đầu đã phải bán hydrogen với giá cao nhất. “Thị trường tự kìm hãm chính mình trong một vòng xoáy bế tắc”. Dù vậy, ông Peters vẫn không nghi ngờ về một tương lai vàng cho mạng lưới hydrogen: “Cuối cùng thì nhu cầu rồi sẽ đến. Hydrogen là giải pháp thay thế bền vững cho hầu hết mọi thứ mà hiện nay chúng ta sử dụng dầu và khí đốt”.
Giải pháp từ Đức: H2Global và cơ chế khấu hao
Để phá vỡ thế bế tắc, Chính phủ Đức đã đưa ra hai giải pháp đầy hứa hẹn mà Hà Lan đang học hỏi. Giải pháp thứ nhất là H2Global, một bên trung gian mua hydrogen từ nhà sản xuất có giá thấp nhất và bán lại cho người mua trả giá cao nhất, với phần chênh lệch được chính phủ trợ cấp. Cơ chế đấu thầu hai chiều này giúp giảm thiểu rủi ro về giá cho cả hai phía. Theo tìm hiểu, cơ chế này hoạt động thông qua các hợp đồng dài hạn lên đến 10 năm, trong đó Hintco (công ty con của H2Global) mua nhiên liệu tái tạo từ các nhà sản xuất và bán lại trên thị trường. Chính phủ Đức đã cam kết 4,43 tỷ euro cho cơ chế này để đẩy nhanh việc mở rộng hydrogen tái tạo.
Giải pháp thứ hai là cơ chế khấu hao (amortisatie): chi phí xây dựng mạng lưới không được tính vào giá cước của những phân tử hydrogen đầu tiên, mà được dàn trải trong một thời gian dài. Cơ chế này đảm bảo rằng những người sử dụng hydrogen đầu tiên sẽ không bị “choáng ngợp” bởi mức giá quá cao. Ngân hàng tái thiết Đức (KfW) đã tham gia cấp vốn cho cơ chế khấu hao này, với khoản vay lên tới 24 tỷ euro để hỗ trợ phát triển mạng lưới hydrogen tương lai. Về phía Hà Lan, ông Michiel Bal của Gasunie cho biết chính phủ nước này đang tích cực xây dựng các biểu giá dự đoán được và giá cả phải chăng cho hydrogen, dựa theo mô hình của Đức.
Lưu trữ: Mảnh ghép còn thiếu của mạng lưới
Một thành phần quan trọng không kém của mạng lưới hydrogen là khả năng lưu trữ. Tại khu vực Zuidwending gần thành phố Groningen, một hang muối ngầm dự kiến sẽ sẵn sàng vào năm 2030 để lưu trữ hydrogen. Dự án HyStock của Gasunie tại Zuidwending – nơi đã có sáu hang muối lưu trữ khí thiên nhiên đang hoạt động – sẽ phát triển địa điểm lưu trữ hydrogen quy mô lớn đầu tiên. Tổng cộng bốn hang muối dự kiến sẽ cung cấp công suất lưu trữ lên đến 3,2 PJ (tương đương 26 kiloton) hydrogen.
Ông Peters giải thích: “Năng lượng tái tạo có tính biến động, trong khi nhu cầu năng lượng lại tương đối ổn định. Do đó, chúng ta cần một bộ đệm quy mô lớn. Vào thời điểm sản xuất nhiều năng lượng tái tạo, bạn sẽ lưu trữ nó; khi sản lượng ít hơn, bạn sẽ sử dụng đến bộ đệm đó”.
Bên cạnh đó, tại các cảng nơi hydrogen xanh từ những vùng có nhiều nắng hơn cập bến, nhu cầu lưu trữ cũng rất cần thiết. Công ty vận hành bể chứa Vopak cho biết hydrogen là “ưu tiên chiến lược” của họ. Theo một nhân viên của công ty, amoniac hiện là chất mang năng lượng phù hợp nhất cho vận chuyển hydrogen đường biển. Hydrogen sẽ được vận chuyển dưới dạng amoniac, sau đó được lưu trữ trong các bể chứa lớn tại khu vực cảng và “bẻ khóa” (cracking) tại chỗ để tái tạo hydrogen, rồi đưa vào các đường ống dẫn hydrogen. Theo tìm hiểu, Vopak đã hợp tác với Gasunie và HES International để phát triển nhà ga nhập khẩu ACE Terminal trên Maasvlakte nhằm tiếp nhận amoniac xanh từ năm 2026, đồng thời công ty cũng đang đầu tư vào cơ sở hạ tầng lưu trữ amoniac tại Vlissingen.
Tiến độ và lộ trình mở rộng
Theo kế hoạch, đến năm 2030, bốn trong số năm cụm công nghiệp lớn nhất của Hà Lan (Rotterdam, Zeeland, Groningen và khu vực Amsterdam) sẽ được kết nối với mạng lưới hydrogen. Cũng trong năm 2030, kết nối xuyên biên giới đầu tiên với mạng lưới hydrogen của Đức dự kiến sẽ hoàn thành. Sau năm 2030, công ty sẽ tiếp tục mở rộng “xương sống” từ tây sang đông và từ bắc xuống nam, đồng thời kết nối cụm công nghiệp cuối cùng là Chemelot ở Limburg vào khoảng năm 2033.
Mặc dù vẫn còn những thách thức, các dự án đang chậm tiến độ nhưng hiếm khi bị hủy bỏ. “Thị trường đang học hỏi từ những sai lầm và tập trung vào những gì họ làm tốt. Giá cả vẫn là một vấn đề, nhưng khi có khối lượng và tiêu chuẩn hóa, nó sẽ tự nhiên trở nên rẻ hơn”.
Kết luận
Mạng lưới hydrogen Hà Lan đang trong giai đoạn phát triển quan trọng, với sự khởi đầu đầy hứa hẹn tại Rotterdam. Tuy nhiên, để vượt qua nghịch lý “con gà – quả trứng”, cần có những giải pháp sáng tạo như cơ chế đấu thầu H2Global và cơ chế khấu hao chi phí hạ tầng. Sự kết hợp giữa hạ tầng giao thông, lưu trữ ngầm và nhập khẩu quốc tế sẽ định hình tương lai của năng lượng sạch tại châu Âu.
