Kenya – Quốc gia tiên phong tại châu Phi trong phát triển hydro xanh: Cơ hội, thách thức và những lựa chọn chiến lược

Kenya – Quốc gia tiên phong tại châu Phi trong phát triển hydro xanh: Cơ hội, thách thức và những lựa chọn chiến lược
Ngày 22 tháng 8 năm 2026 - Annie Nguyễn

Kenya đang tích cực theo đuổi tham vọng trở thành một trung tâm sản xuất hydro xanh hàng đầu tại châu Phi, tận dụng lợi thế vượt trội về năng lượng tái tạo. Với hơn 90% điện năng đến từ các nguồn xanh (địa nhiệt, thủy điện, gió và mặt trời), quốc gia này sở hữu nền tảng lý tưởng để phát triển ngành công nghiệp hydro không carbon. Động lực chính thúc đẩy chiến lược này là giảm nhập khẩu phân bón hóa thạch, tăng cường an ninh lương thực, thúc đẩy công nghiệp hóa xanh và thu hút đầu tư nước ngoài.

1. Khung chính sách và định hướng chiến lược
Chính phủ Kenya đã xây dựng một khung chính sách tương đối bài bản để hiện thực hóa tham vọng. Chiến lược và Lộ trình Hydro Xanh được khởi động vào năm 2023, tiếp theo là các hướng dẫn chi tiết do Cơ quan Quản lý Năng lượng và Dầu khí (EPRA) ban hành. Các văn bản này xác định tiêu chí bền vững cho hydro xanh, hợp lý hóa quy trình phê duyệt dự án và thúc đẩy thực hành an toàn.

Để vận hành chiến lược, Kenya đã thành lập Ủy ban Điều phối Hydro Xanh (GH2-PCC) và Ban Thư ký Hydro Xanh đóng vai trò như "cửa khẩu một cửa", nhằm thúc đẩy nhanh các dự án trọng điểm. Bằng chứng rõ nét cho tham vọng này là việc chính phủ đã phê duyệt 15 dự án hydro xanh từ khu vực tư nhân, với tổng công suất điện tái tạo độc lập dự kiến lên tới 5GW.

2. Điểm sáng và tiến triển cụ thể
Bên cạnh khung chính sách, một số dự án và sáng kiến đã đạt được tiến triển đáng kể:

• Dự án phân bón xanh Olkaria: Đây là dự án hydro xanh quy mô lớn nhất tại Kenya, hợp tác giữa KenGen và Tập đoàn Kaishan (Trung Quốc), sử dụng 165MW điện địa nhiệt. Các nhà sản xuất máy điện phân Trung Quốc (Sungrow và CRRC) đã ký hợp đồng cung cấp tổng cộng 24.000 Nm³/h công suất điện phân cho giai đoạn 1, đủ để sản xuất khoảng 100.000 tấn amoniac/năm.

• Phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng: Nhận thức được tầm quan trọng của nhân lực, Kenya đã khởi động chương trình đào tạo giảng viên (ToT) về hydro xanh cho các cơ sở giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (TVET). Dự án VET4HYDROGEN (2025-2027) đặt mục tiêu tạo 2.600 việc làm và đào tạo 1.800 sinh viên, cùng với việc thành lập các Trung tâm Xuất sắc.

• Hỗ trợ quốc tế: Đức và EU đã cam kết hỗ trợ mạnh mẽ cho tham vọng hydro của Kenya, bao gồm hỗ trợ kỹ thuật, phát triển chính sách và mở rộng các cơ chế tài chính.

3. Thách thức và rủi ro cần giải quyết
Mặc dù có tiềm năng và bước tiến, ngành hydro xanh tại Kenya đối mặt với những thách thức đáng kể:

• Chi phí sản xuất cao: Điện năng chiếm tới 70% chi phí sản xuất hydro. Các nguồn điện mới cho dự án có chi phí cao hơn đáng kể so với mức cần thiết để sản xuất hydro giá rẻ. Điều này dẫn đến phân bón sản xuất trong nước sẽ có giá cao hơn giá nhập khẩu, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của nông dân địa phương.

• Hạ tầng lưu trữ và vận chuyển: Thiếu hụt hạ tầng chuyên dụng (đường ống, hệ thống phát hiện rò rỉ, container chịu áp) đặt ra rào cản lớn cho việc thương mại hóa.

• Rủi ro từ mô hình phát triển độc lập: Một số chuyên gia cảnh báo rằng mô hình hiện tại tập trung vào các dự án độc lập (off-grid) có thể đắt đỏ và rủi ro. Họ đề xuất một chiến lược tích hợp lưới điện (grid-integrated), trong đó máy điện phân sẽ tiêu thụ điện dư thừa từ lưới, giúp giảm chi phí hệ thống tổng thể và ổn định lưới. Nghiên cứu cho thấy mô hình này có thể tiết kiệm hơn 135 triệu USD chi phí hệ thống vào năm 2050.

4. Kết luận và khuyến nghị
Kenya đã có những bước đi đầy tham vọng và có hệ thống để trở thành quốc gia tiên phong về hydro xanh tại châu Phi. Sự kết hợp giữa lợi thế tài nguyên, khung chính sách rõ ràng và cam kết từ các đối tác quốc tế là những tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng, Kenya cần:

1. Tập trung giảm chi phí: Đẩy mạnh giảm chi phí điện và công nghệ, đồng thời xem xét các mô hình tích hợp để tối ưu chi phí hệ thống.

2. Xây dựng hạ tầng đồng bộ: Đầu tư sớm vào cơ sở hạ tầng lưu trữ và vận chuyển hydro.

3. Đa dạng hóa ứng dụng: Không chỉ dừng lại ở phân bón, mà phát triển các ứng dụng trong công nghiệp nặng, vận tải và hàng không để tạo dựng thị trường tiêu thụ vững chắc.

4. Điều chỉnh chiến lược: Cân nhắc tích hợp hydro vào hệ thống lưới điện để gia tăng lợi ích và giảm thiểu rủi ro từ mô hình độc lập, như khuyến nghị từ các tổ chức phân tích.

Con đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với nền tảng vững chắc, Kenya có tiềm năng biến hydro xanh thành một động lực tăng trưởng kinh tế quan trọng và là hình mẫu cho khu vực.