Hydro và ngõ cụt kéo dài: Khi bằng chứng thua lợi ích cố hữu

Ngày 5 tháng 9 năm 2026
Annie Nguyễn

Theo Michael Barnard, chuyên gia dự báo tương lai về khí hậu, cố vấn hội đồng quản trị kiêm giám đốc, tác giả và diễn giả đến từ TFIE Strategy (Khu vực Đô thị Greater Vancouver).

Trong lĩnh vực năng lượng, ít có câu chuyện nào cho thấy rõ ràng sự kháng cự lại bằng chứng khoa học như trường hợp của hydro. Một phân tích gần đây của Michael Barnard đặt ra câu hỏi then chốt: tại sao hydro vẫn liên tục được đề xuất cho các ứng dụng mà các phép tính kinh tế và cân bằng năng lượng đã chỉ ra là không hiệu quả từ lâu?

Câu trả lời, theo Barnard, không chỉ đơn giản là sự thiếu hiểu biết hay thành kiến xác nhận. Gốc rễ sâu xa hơn nằm ở lợi ích kinh tế có tổ chức, chiến lược doanh nghiệp dài hạn và sự bảo tồn năng lực của các định chế. Các công ty khí đốt có đường ống và kỹ năng mà giá trị tương lai của chúng phụ thuộc vào việc các phân tử nhiên liệu vẫn còn quan trọng. Các nhà sản xuất ô tô có nhà máy và kỹ sư gắn liền với động cơ đốt trong. Chính phủ có các chiến lược và ngân sách đã được cam kết.

Khi những cam kết này tồn tại, bằng chứng bất lợi trở thành mối đe dọa đối với tài sản, sự nghiệp và uy tín thể chế. Vì vậy, thay vì thu hẹp giả thuyết, ngành công nghiệp hydro lại liên tục tạo ra các can thiệp mới: sản xuất đắt đỏ biện minh cho trợ cấp, khách hàng thiếu hụt biện minh cho hỗ trợ nhu cầu, và các trạm sử dụng ít ỏi lại biện minh cho việc xây thêm trạm.

Như một bình luận trên bài viết đã chỉ ra, ở Hoa Kỳ, lợi ích vật chất và chiến lược bảo tồn nhiên liệu hóa thạch được thực hiện thông qua các khoản phân bổ của Quốc hội, sự đồng lõa của Bộ Năng lượng, và các đề xuất tài trợ phi đạo đức từ các viện nghiên cứu. Quy trình này tạo thành một liên minh ảo tưởng về hydro, nơi tiền tư nhân thiếu hiểu biết thấy sự xác nhận từ các khoản đầu tư công và đổ thêm vốn vào.

Điểm cốt lõi là hydro vẫn có những ứng dụng công nghiệp quan trọng, nhưng việc coi nó như một chất mang năng lượng đa năng cho sưởi ấm, vận tải đường bộ hay lưu trữ điện năng thông thường là một ngõ cụt về mặt nhiệt động lực học và kinh tế. Điện khí hóa trực tiếp luôn chiết xuất được nhiều công năng hữu ích hơn từ cùng một lượng điện.

Vậy tại sao các nhà hoạch định chính sách không đơn giản làm phép toán? Câu trả lời đáng buồn là tham nhũng và lợi ích nhóm, như một nhà bình luận đã thẳng thắn chỉ ra. Khi bạn có thể trích xuất tiền từ ngân khố công cho các dự án biết trước sẽ thất bại, bạn sẽ dành lợi nhuận cho mình, đổ lỗi thất bại cho người khác, và tiếp tục chu kỳ.

Bài học của câu chuyện hydro: hãy nhìn lướt qua công nghệ, nhưng phải soi xét kỹ các lợi ích đằng sau nó.