Hiroshi Okuda – Người dẫn dắt Toyota vươn tầm thế giới và tiên phong công nghệ hybrid
Ngày 13 tháng 8 năm 2026 Annie Nguyễn
Cựu Chủ tịch Toyota Motor Corporation Hiroshi Okuda đã qua đời ở tuổi 93. Thông tin được Toyota xác nhận trong những ngày vừa qua, dù ngày mất chính xác và nguyên nhân chưa được công bố chi tiết (một số nguồn ghi nhận ông mất ngày 8/8/2026 vì tuổi già). Ông là nhân vật then chốt giúp Toyota từ một hãng xe Nhật Bản vững mạnh trở thành gã khổng lồ toàn cầu, đồng thời đặt nền móng cho kỷ nguyên xe hybrid mà Prius là biểu tượng.
1. Cuộc đời và con đường sự nghiệp
Sinh ngày 29/12/1932 tại tỉnh Mie (vùng trung tâm Nhật Bản, gần trụ sở Toyota), Okuda tốt nghiệp Khoa Thương mại Đại học Hitotsubashi danh tiếng năm 1955 và gia nhập Toyota ngay sau đó. Ông bắt đầu từ bộ phận kế toán, sau đó đảm nhận nhiều vị trí quan trọng, kể cả điều hành hoạt động tại Philippines những năm 1970 – nơi ông từng có những trải nghiệm khó quên khi phải xuyên rừng để gặp gỡ các nhóm vũ trang nhằm bảo vệ hoạt động kinh doanh của công ty.
Sau gần 40 năm gắn bó, năm 1995 ông trở thành Chủ tịch (President) Toyota – người đầu tiên ngoài gia tộc Toyoda đảm nhận vị trí này sau gần ba thập kỷ. Ông giữ chức Chủ tịch đến năm 1999, sau đó chuyển sang làm Chủ tịch Hội đồng quản trị (Chairman) đến năm 2006. Ông tiếp tục giữ vai trò cố vấn cao cấp trong nhiều năm sau đó.
2. Những thành tựu nổi bật
Khi Okuda nhận nhiệm vụ, Toyota đang đối mặt với nhiều khó khăn: thị phần nội địa suy giảm, xuất khẩu gặp trở ngại vì đồng yên mạnh và lợi nhuận giảm. Ông đưa ra triết lý quản trị nổi tiếng: “Không thay đổi chính là điều xấu” (not changing is evil). Dưới sự lãnh đạo của ông, Toyota đẩy mạnh chiến lược “Vision 2005”, cắt giảm chi phí kỹ thuật, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và chuyển sang sản xuất tại chỗ ở các thị trường trọng điểm.
Kết quả rõ rệt: doanh số toàn cầu tăng mạnh, doanh số nước ngoài tăng hơn gấp đôi trong khoảng một thập kỷ, tổng doanh thu hợp nhất gần như nhân đôi. Okuda thúc đẩy mở rộng nhà máy tại Mỹ và châu Âu, đồng thời đưa ra quyết định hiếm thấy khi đóng cửa một nhà máy ở Nhật Bản – điều từng được coi là “cấm kỵ” với doanh nghiệp Nhật. Những bước đi này đặt nền tảng để Toyota sau này vượt General Motors trở thành nhà sản xuất ô tô số một thế giới về doanh số.
Thành tựu mang tính biểu tượng nhất của Okuda là việc ủng hộ và đẩy nhanh dự án Prius. Xe hybrid xăng-điện đầu tiên được sản xuất hàng loạt trên thế giới ra mắt năm 1997 tại Nhật Bản (sớm hơn kế hoạch một năm). Thời điểm đó, xe điện thuần túy còn rất xa vời, nhưng Okuda nhìn thấy trước tầm quan trọng của công nghệ tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện môi trường. Prius không chỉ trở thành biểu tượng xanh của ngành ô tô mà còn tạo ra phân khúc hybrid mà Toyota và các hãng Nhật Bản vẫn chiếm ưu thế đến nay. Ông cũng ủng hộ các mẫu xe đột phá khác như RAV4 – một trong những SUV nhỏ gọn tiên phong.
3. Phong cách lãnh đạo quyết đoán và thẳng thắn
Okuda nổi tiếng với tính cách thẳng thắn, quyết đoán và không ngại va chạm. Ông từng công khai lên tiếng phản đối việc bổ nhiệm người trong gia tộc Toyoda nếu họ chưa chứng minh được năng lực thực sự. Trong một lần trả lời phỏng vấn, ông từng nói rằng tài năng cấp độ Akio Toyoda “có rất nhiều trong Toyota, như khoai tây vậy”, và gia tộc Toyoda cuối cùng sẽ trở thành “đền thờ” của công ty – nơi mọi người chỉ cần kính trọng một lần mỗi năm.
Ông cũng được biết đến là người có đẳng cấp đen judo (một số nguồn ghi karate), cao lớn và luôn sẵn sàng cười to. Phong cách lãnh đạo của ông giúp Toyota thoát khỏi lối tư duy bảo thủ, thúc đẩy sự năng động và sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Bên cạnh đó, ông từng giữ nhiều vị trí quan trọng trong giới doanh nghiệp Nhật Bản như Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản (Keidanren), Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA) và thành viên các hội đồng tư vấn kinh tế của Chính phủ.
4. Di sản và ảnh hưởng lâu dài
Di sản lớn nhất mà Hiroshi Okuda để lại chính là việc biến Toyota thành một công ty thực sự mang tầm toàn cầu và tiên phong trong công nghệ xanh. Nhờ chiến lược sản xuất địa phương hóa và đẩy mạnh xe hybrid, Toyota không chỉ vượt qua khủng hoảng cuối những năm 1990 mà còn xây dựng nền tảng vững chắc để trở thành nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới trong nhiều năm sau đó.
Đến nay, công nghệ hybrid vẫn là một trong những thế mạnh cạnh tranh quan trọng nhất của Toyota, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng đang cân nhắc giữa xe điện thuần túy và các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu thực tế hơn. Phong cách lãnh đạo dám thay đổi, dám nói thẳng của Okuda cũng trở thành bài học cho nhiều thế hệ lãnh đạo doanh nghiệp Nhật Bản sau này.
Toyota đã thông báo tang lễ sẽ được tổ chức trong phạm vi gia đình theo nguyện vọng của người thân. Thế giới ô tô và cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản sẽ còn nhớ mãi hình ảnh người lãnh đạo quyết đoán, táo bạo và luôn hướng tới sự thay đổi – Hiroshi Okuda.
Chiến lược Vision 2005 của Toyota
Vision 2005 (còn gọi là Toyota’s 2005 Vision) là tầm nhìn dài hạn quan trọng được công bố chính thức vào tháng 1 năm 1996 bởi Chủ tịch Hiroshi Okuda. Đây là một trong những chiến lược mang tính bước ngoặt giúp Toyota chuyển mình mạnh mẽ trong giai đoạn cuối thập niên 1990.
Bối cảnh ra đời
Sau khi “bong bóng kinh tế” Nhật Bản vỡ, Toyota phải đối mặt với nhiều thách thức: thị phần nội địa suy giảm, lợi nhuận giảm, đồng yên mạnh làm xuất khẩu khó khăn, và nguy cơ “căn bệnh công ty lớn” (big company disease) khiến tổ chức trở nên trì trệ. Okuda nhận chức Chủ tịch vào tháng 8/1995 và nhanh chóng thúc đẩy việc xây dựng một tầm nhìn dài hạn.
Quá trình xây dựng Vision 2005 bắt đầu từ năm 1993. Toyota đã lấy ý kiến rộng rãi từ lãnh đạo, các đơn vị trong nước và nước ngoài, công đoàn, thậm chí cả bên ngoài công ty. Bản dự thảo được thảo luận tại hội nghị đào tạo lãnh đạo năm 1995 trước khi chính thức công bố.
Nội dung cốt lõi của Vision 2005
Chủ đề chính của Vision 2005 là “Harmonious Growth” (Tăng trưởng hài hòa / 調和ある成長).
Những điểm quan trọng bao gồm:
- Định vị giai đoạn sắp tới là “thời kỳ sáng lập lần thứ hai” (second founding period), kêu gọi toàn thể nhân viên quay trở lại với tinh thần khởi nghiệp ban đầu của Toyota.
- Hướng tới sự tăng trưởng hài hòa cùng tất cả các bên liên quan: cổ đông, nhân viên, đối tác kinh doanh.
- Chú trọng hài hòa với xã hội, môi trường và nền kinh tế toàn cầu.
- Đặt ra các tầm nhìn theo từng chủ đề và mục tiêu định lượng dài hạn cho các lĩnh vực kinh doanh khác nhau của công ty.
Các định hướng chiến lược chính
Dựa trên Vision 2005, Toyota đã triển khai một số hướng đi quan trọng:
- Giảm phụ thuộc vào xuất khẩu, tăng sản xuất địa phương Thay vì chủ yếu sản xuất tại Nhật rồi xuất khẩu, Toyota đẩy mạnh xây dựng nhà máy tại các thị trường tiêu thụ lớn (Mỹ, châu Âu…). Mục tiêu là “sản xuất tại nơi có nhu cầu”.
- Cắt giảm chi phí kỹ thuật và nâng cao hiệu quả Tập trung giảm chi phí phát triển sản phẩm, tinh gọn quy trình, chống lại sự trì trệ của tổ chức lớn.
- Đẩy mạnh công nghệ môi trường Vision 2005 tạo nền tảng tinh thần cho việc đẩy nhanh dự án Prius và các công nghệ thân thiện môi trường.
- Xây dựng hình ảnh năng động hơn Okuda muốn thay đổi hình ảnh Toyota vốn được xem là bảo thủ, trở nên quyết đoán và sẵn sàng chấp nhận rủi ro hơn.
Kết quả và ảnh hưởng
Trong khoảng một thập kỷ sau khi Vision 2005 được công bố, doanh số nước ngoài của Toyota tăng hơn gấp đôi, tổng doanh số toàn cầu tăng mạnh (khoảng 67% theo một số thống kê), và công ty dần tiến tới vị thế dẫn đầu thế giới.
Tuy nhiên, đến đầu những năm 2000, môi trường kinh doanh thay đổi nhanh (toàn cầu hóa mạnh, cạnh tranh gay gắt, công nghệ môi trường và IT phát triển). Một số mục tiêu của Vision 2005 không còn phù hợp hoàn toàn. Do đó, năm 2002, dưới thời Chủ tịch Fujio Cho, Toyota công bố 2010 Global Vision với chủ đề “Innovation into the Future” để thay thế và nâng tầm chiến lược.
Tóm lại
Vision 2005 không chỉ là một bản kế hoạch kinh doanh thông thường, mà là lời kêu gọi “tái sáng lập” Toyota dưới sự dẫn dắt của Hiroshi Okuda. Nó đặt nền móng vững chắc cho việc toàn cầu hóa sản xuất, đẩy mạnh công nghệ hybrid, và giúp Toyota thoát khỏi giai đoạn khó khăn để trở thành ông lớn hàng đầu thế giới trong những năm sau đó.
