Tình trạng dư cung máy điện phân là một hiểu lầm: Đây mới là nút thắt cổ chai thực sự của nền kinh tế hydro.

Ngày 8/3/2026

Trong vài năm qua, ngành hydrogen toàn cầu đã chứng kiến một làn sóng đầu tư mạnh vào sản xuất thiết bị điện phân nước (electrolysers). Nhiều nhà máy mới được xây dựng ở châu Âu, Trung Quốc và Mỹ với kỳ vọng phục vụ một thị trường hydrogen xanh bùng nổ.

Nhưng theo một phân tích gần đây của World Bank Group, bức tranh thực tế lại phức tạp hơn nhiều.

Thế giới không thiếu electrolyser.
Điều đang thiếu lại nằm ở những phần ít được chú ý hơn của hệ thống hydrogen.

1. Thừa công suất sản xuất electrolyser stack

Báo cáo cho thấy năng lực sản xuất electrolyser stack toàn cầu đã đạt khoảng 61 GW mỗi năm, với thêm 16 GW đang được xây dựng.

Tuy nhiên, nhu cầu thực tế lại thấp hơn nhiều do:

• nhiều dự án hydrogen bị trì hoãn

• chi phí năng lượng cao

• thiếu hợp đồng tiêu thụ hydrogen

• rủi ro tài chính và chính sách

Kết quả là nhiều nhà máy electrolyser đang hoạt động dưới công suất.

Đây là một nghịch lý lớn của nền kinh tế hydrogen hiện nay:

Công nghệ đã sẵn sàng – nhưng hệ sinh thái triển khai vẫn chưa theo kịp.

2. Vấn đề thật sự: Balance of Plant (BoP)

Trong một hệ thống sản xuất hydrogen, electrolyser stack chỉ là một phần của toàn bộ nhà máy.

Phần còn lại được gọi là Balance of Plant (BoP) – bao gồm:

• bộ chỉnh lưu điện (power conversion systems)

• hệ thống xử lý khí hydrogen và oxy

• máy nén

• hệ thống làm mát

• bơm, van, đường ống

• thiết bị kiểm soát và an toàn

Những thành phần này quyết định:

• hiệu suất toàn hệ thống

• độ ổn định vận hành

• chi phí đầu tư cuối cùng

Theo phân tích của World Bank Group, nguồn cung BoP hiện đang là điểm nghẽn lớn trong chuỗi cung ứng hydrogen.

3. Stack không phải phần đắt nhất

Một hiểu lầm phổ biến là electrolyser stack chiếm phần lớn chi phí.

Thực tế, chi phí của một hệ thống hydrogen được chia thành:

• stack

• balance of plant

• lắp đặt và xây dựng

Stack chỉ chiếm khoảng một phần ba tổng chi phí dự án, trong khi các chi phí EPC và BoP chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Điều này có nghĩa:

Việc giảm giá stack không đủ để giảm mạnh giá hydrogen nếu BoP và chi phí hệ thống vẫn cao.

4. Vì sao BoP trở thành “nút thắt cổ chai”?

Có ba lý do chính khiến BoP trở thành vấn đề lớn.

1 Hệ thống phức tạp hơn nhiều so với stack

Electrolyser stack là thiết bị điện hóa tương đối tiêu chuẩn.

Nhưng BoP phải được thiết kế riêng cho từng dự án, tùy theo:

• nguồn điện

• quy mô nhà máy

• yêu cầu lưu trữ

• mục đích sử dụng hydrogen

Điều này khiến BoP khó chuẩn hóa.

---

2 Chuỗi cung ứng chưa mở rộng

Nhiều thiết bị BoP như:

• rectifiers công suất lớn

• máy nén hydrogen

• thiết bị tách khí

được sản xuất bởi số lượng nhà cung cấp hạn chế.

Khi các dự án hydrogen quy mô gigawatt bắt đầu xuất hiện, chuỗi cung ứng này có thể trở thành điểm nghẽn.

---

3. Thiếu tiêu chuẩn hóa công nghiệp

Trong ngành năng lượng mặt trời, các module PV gần như tiêu chuẩn hóa.

Ngược lại, các nhà máy hydrogen vẫn được thiết kế dạng “custom engineering”.

Điều này làm tăng:

• chi phí

• thời gian triển khai

• rủi ro dự án

5. Hydrogen economy vẫn bị chi phối bởi điện

Ngoài BoP, báo cáo cũng nhấn mạnh một yếu tố quan trọng hơn nữa:

giá điện.

Điện vẫn là yếu tố chi phí vận hành lớn nhất của hydrogen xanh.

Ngay cả khi chi phí thiết bị giảm mạnh, hydrogen sẽ khó cạnh tranh nếu:

• điện tái tạo không đủ rẻ

• hệ thống điện không ổn định

Điều này lý giải vì sao nhiều dự án hydrogen đang chuyển sang các khu vực có:

• năng lượng tái tạo giá cực thấp

• hạ tầng công nghiệp lớn

6. Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Ngành hydrogen có thể bước vào một giai đoạn mới: tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Một số xu hướng đang nổi lên:

Chuẩn hóa nhà máy hydrogen

Các công ty đang phát triển modular hydrogen plants để giảm chi phí BoP.

Tích hợp hệ thống

Thay vì bán riêng lẻ electrolyser stack, nhiều công ty đang cung cấp giải pháp hydrogen trọn gói.

Mở rộng sản xuất BoP

Chuỗi cung ứng thiết bị như:

• máy nén hydrogen

• hệ thống điện công suất lớn

• thiết bị xử lý khí

sẽ cần mở rộng nhanh chóng.

7. Bài học từ ngành năng lượng mặt trời

Một bài học thú vị là lịch sử của ngành solar PV.

Ban đầu, chi phí module là phần lớn nhất của hệ thống. Nhưng khi module trở nên rẻ hơn, phần chi phí còn lại – gọi là “soft costs” – mới trở thành yếu tố quyết định.

Hydrogen đang đi theo con đường tương tự.

Stack đang trở nên rẻ hơn nhanh chóng.
Nhưng BoP, EPC và hệ thống điện mới là yếu tố quyết định chi phí cuối cùng.

Kết luận

Những lo ngại về “dư thừa electrolyser” có thể gây hiểu lầm.

Thực tế, vấn đề của nền kinh tế hydrogen không nằm ở việc thiếu thiết bị điện phân, mà nằm ở:

• chuỗi cung ứng Balance of Plant

• hạ tầng điện

• chi phí năng lượng

• khả năng triển khai dự án

Nói cách khác:

Hydrogen economy không chỉ là câu chuyện của electrolyser.
Nó là câu chuyện của toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp và năng lượng.