Định Hình Lại Mô Hình Khí Công Nghiệp: Ngã Rẽ Của Ngành Hydro Trong Kỷ Nguyên Carbon Thấp
Trong bối cảnh hydro ngày càng giữ vai trò then chốt trong chiến lược giảm phát thải toàn cầu, các tập đoàn khí công nghiệp truyền thống đang đứng trước thời điểm phải tái định vị. Với hàng thập kỷ kinh nghiệm trong sản xuất và phân phối hydro, các tên tuổi như Air Products, Linde hay Air Liquide vốn được xem là những nhân tố “trọng yếu” của chuỗi giá trị hydro. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển mới của hydro sạch đang thách thức mô hình vận hành vốn đề cao sự ổn định và an toàn hơn là đổi mới.
Ưu Thế Truyền Thống, Áp Lực Mới
Các tập đoàn khí công nghiệp thường dựa trên hợp đồng dài hạn “take-or-pay” (nhận hàng hoặc trả tiền), nhằm đảm bảo dòng tiền ổn định cho các dự án hạ tầng quy mô lớn. Cách tiếp cận này phát huy hiệu quả trong môi trường công nghiệp ổn định, nhưng lại không phù hợp với nhu cầu mở rộng nhanh chóng, linh hoạt và đa dạng của thị trường hydro sạch hiện nay.
Để đạt được mục tiêu trung hòa carbon, hydro cần được triển khai ở quy mô lớn hơn, nhanh hơn và len lỏi vào nhiều lĩnh vực như thép xanh, giao thông, sản xuất amoniac hay nhiên liệu tổng hợp. Điều này đòi hỏi một tinh thần đổi mới mà mô hình truyền thống chưa chắc có thể đáp ứng.
Air Products: Một Bài Học Cảnh Báo
Sự thay đổi lãnh đạo gần đây tại Air Products cho thấy những mâu thuẫn nội tại của ngành. Dưới thời cựu CEO Seifi Ghasemi, Air Products đẩy mạnh đầu tư vào hydro xanh với kỳ vọng chiếm lợi thế người tiên phong. Nhưng dòng tiền cạn kiệt, nợ tăng cao đã khiến các nhà đầu tư nghi ngờ.
Người kế nhiệm, ông Eduardo Menezes, đã nhanh chóng rút khỏi ba dự án lớn tại Mỹ – bao gồm cả dự án hydro xanh và nhiên liệu hàng không bền vững – với tổng giá trị trích lập lên tới 3,1 tỷ USD. Quyết định này phản ánh thực tế rằng, mô hình kinh doanh truyền thống không dễ gì thích nghi với một lĩnh vực nhiều rủi ro như hydro sạch.
Khoảng Trống Đổi Mới
Trong khi đó, nhiều công ty khởi nghiệp và tập đoàn năng lượng lớn đang tiếp cận hydro bằng nguồn vốn mạo hiểm và tinh thần linh hoạt hơn. Họ sẵn sàng thử nghiệm công nghệ mới, áp dụng mô hình thương mại linh hoạt, hoặc cung cấp hydro ra thị trường mở.
Trong khi đó, các tập đoàn khí công nghiệp vẫn ưu tiên phương án “sở hữu – vận hành – bán hàng ổn định” vốn quen thuộc, dù điều này khiến họ chậm chân ở những thị trường đang có hỗ trợ chính sách mạnh như châu Âu hoặc Đông Á.
Tái Định Vị Vai Trò
Nếu muốn duy trì vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi năng lượng, các công ty khí công nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận. Những giải pháp có thể bao gồm:
-
Đa dạng hóa mô hình thương mại: bán hàng theo hợp đồng ngắn hạn hoặc giá thị trường
-
Tăng cường hợp tác với chính phủ và các công ty công nghệ sạch
-
Tích hợp sâu hơn vào chuỗi giá trị: từ sản xuất tới ứng dụng cuối như giao thông hoặc công nghiệp nặng
-
Đầu tư vào công nghệ điện phân hoặc nền tảng số hóa quản lý hydro
Kết Luận
Các tập đoàn khí công nghiệp nắm giữ nhiều lợi thế kỹ thuật, nhưng để đóng vai trò chủ chốt trong kỷ nguyên hydro mới, họ cần vượt qua khuôn khổ vận hành truyền thống và dám đón nhận sự bất định. Tương lai của hydro sạch sẽ không chỉ phụ thuộc vào chính sách hay công nghệ, mà còn nằm ở khả năng thích nghi của những người đang dẫn đầu chuỗi giá trị hiện tại.
