Châu Phi xây dựng “kịch bản” phát triển hạ tầng cảng sẵn sàng cho nền kinh tế hydro

Châu Phi xây dựng “kịch bản” phát triển hạ tầng cảng sẵn sàng cho nền kinh tế hydro

Ngày 7/3/2026

Một báo cáo mới cho thấy các quốc gia châu Phi đang xây dựng chiến lược phát triển hạ tầng cảng biển sẵn sàng cho hydro, coi đây là yếu tố then chốt để tham gia vào thị trường năng lượng sạch toàn cầu. Các cảng không chỉ là điểm xuất khẩu mà còn là trung tâm tích hợp cho sản xuất, lưu trữ, cung ứng công nghiệp và vận chuyển các dẫn xuất hydro như amoniac xanh hoặc methanol xanh.

Cảng biển – mắt xích quan trọng của chuỗi giá trị hydro

Theo các phân tích gần đây, cảng biển đóng vai trò như nút logistics trung tâm của nền kinh tế hydro. So với vận chuyển bằng đường ống, xe tải hoặc phương thức cryogenic, các cảng có lợi thế vì có thể kết hợp nhiều chức năng trong cùng một khu vực: sản xuất năng lượng tái tạo, chế biến hydro, lưu trữ và xuất khẩu.

Tuy nhiên, thiếu hạ tầng cảng phù hợp vẫn là một trong những rào cản lớn khiến nhiều dự án hydro tại châu Phi chưa thể mở rộng quy mô hoặc kết nối hiệu quả với thị trường quốc tế.

Morocco: mô hình đa cảng cho chuỗi giá trị hydro

Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới cho rằng Morocco có thể trở thành hình mẫu cho phát triển cảng hydro tại châu Phi thông qua hệ thống bốn cảng chiến lược:

• Tanger Med

• Jorf Lasfar

• Mohammedia

• Tan-Tan

Mỗi cảng đảm nhận một vai trò riêng trong chuỗi giá trị hydro:

• Tanger Med: có vị trí chiến lược tại eo biển Gibraltar, có thể trở thành trung tâm tiếp nhiên liệu xanh cho tàu biển.

• Jorf Lasfar: đã có ngành công nghiệp phân bón lớn, tạo cơ hội khử carbon trong sản xuất amoniac.

• Mohammedia: có các hang muối tự nhiên cho phép lưu trữ hydro quy mô lớn với chi phí thấp hơn.

• Tan-Tan: có nguồn năng lượng gió và mặt trời dồi dào cùng quỹ đất lớn, phù hợp cho sản xuất hydro với chi phí thấp.

Chiến lược này cho phép phân chia chức năng trong chuỗi giá trị: sản xuất tại Tan-Tan, lưu trữ tại Mohammedia, cung cấp cho công nghiệp tại Jorf Lasfar và tiếp nhiên liệu cho tàu tại Tanger Med.

Các quốc gia khác cũng đang tham gia cuộc đua

Không chỉ Morocco, nhiều quốc gia châu Phi đang đầu tư mạnh vào hạ tầng cảng để phục vụ xuất khẩu hydro.

• Namibia đang mở rộng cảng Lüderitz với sự hỗ trợ của EU và hợp tác thiết kế với Port of Rotterdam nhằm xây dựng cảng xuất khẩu hydro và khoáng sản chiến lược.

• Ai Cập đang phát triển các dự án nhiên liệu xanh và methanol tại các cảng thuộc khu vực kênh đào Suez.

• Mauritania dự định sử dụng cảng Nouadhibou làm cửa ngõ xuất khẩu hydro trong tương lai, dù vẫn cần nâng cấp hạ tầng đáng kể.

Các dự án này cho thấy châu Phi đang từng bước xây dựng mạng lưới cảng phục vụ thương mại hydro toàn cầu.

Hành lang vận tải xanh

Một xu hướng mới là xây dựng các hành lang vận tải xanh (green shipping corridors) kết nối sản xuất nhiên liệu sạch với các tuyến thương mại quốc tế. Ví dụ, tuyến vận chuyển quặng sắt giữa Nam Phi và Hà Lan có thể sử dụng tàu chạy amoniac xanh từ năm 2029 và đạt mức khử carbon hoàn toàn vào năm 2035.

Bài học chiến lược

Các chuyên gia cho rằng chiến lược phát triển cảng hydro thành công cần tuân theo một số bước:

• xác định khu vực có tiềm năng năng lượng tái tạo

• xây dựng cảng “neo” với hạ tầng lưu trữ và xuất khẩu hydro

• kết nối sớm với các ngành công nghiệp trong nước

• điều chỉnh quy định để phù hợp với các thị trường nhập khẩu lớn như châu Âu

• huy động nguồn vốn lớn cho hạ tầng cảng, sản xuất và lưu trữ hydro.

Nếu thực hiện hiệu quả, mô hình này có thể giúp châu Phi không chỉ xuất khẩu năng lượng sạch mà còn trở thành trung tâm mới của chuỗi cung ứng hydro toàn cầu.