Các cơ chế hỗ trợ hydrogen của UNIDO và khuyến nghị cho Việt Nam

Ngày: 2 tháng 8, 2026

By Annie Nguyễn

1. Tổng quan về Chương trình Hydrogen Toàn cầu của UNIDO

Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) đã khởi động Chương trình Hydrogen trong Công nghiệp Toàn cầu (Global Programme for Hydrogen in Industry - GPHI) vào năm 2021, với sự hỗ trợ của các Chính phủ Áo, Đức và Ý. Chương trình hướng tới hỗ trợ quá trình chuyển đổi hydrogen công bằng tại các nước đang phát triển, đặt trọng tâm vào các khía cạnh xã hội và môi trường.

UNIDO hiện đang triển khai các dự án hydrogen tại hơn 13 quốc gia, bao gồm Algeria, Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ecuador, Malaysia, Morocco, Namibia, Nigeria, Pakistan, Philippines, Nam Phi và Tunisia.

1.1. Các chương trình và sáng kiến chính

Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu do GEF tài trợ (GEF-8 Global Clean Hydrogen Programme)

Đây là chương trình trọng tâm của UNIDO trong lĩnh vực hydrogen, với 15,8 triệu USD từ Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) và 213,5 triệu USD đồng tài trợ. Chương trình nhắm đến 9 quốc gia: Algeria, Ecuador, Egypt, Malaysia, Namibia, Nigeria, Pakistan, Philippines và Nam Phi. Các lĩnh vực trọng tâm bao gồm:

• Tăng cường năng lực thể chế quốc gia

• Tạo khung chính sách thuận lợi

• Nâng cao mức độ sẵn sàng công nghệ

• Thiết kế cơ chế tài chính và chiến lược giảm thiểu rủi ro

• Thúc đẩy học tập và chia sẻ kiến thức về sản xuất và ứng dụng hydrogen sạch

Cơ sở A2D (Accelerate-to-Demonstrate)

Đây là cơ sở tài trợ do UNIDO quản lý, với sự hỗ trợ của Quỹ Ayrton của Chính phủ Anh. Cơ sở này cung cấp các khoản tài trợ từ 1-5 triệu USD cho các dự án trình diễn quy mô lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch và khử carbon công nghiệp, bao gồm hydrogen xanh và giải pháp CCUS. UNIDO đã công bố 5 dự án trình diễn đầu tiên vào tháng 3/2025 tại Kenya, Namibia, Nepal, Nigeria và Tanzania. Các dự án hydrogen bao gồm sản xuất phân bón ammonium sulfate từ hydrogen tái tạo tại Namibia và sản xuất phân bón và cung cấp oxy y tế từ hydrogen xanh.

Diễn đàn Thương mại Hydrogen Quốc tế (IHTF)

UNIDO điều phối Diễn đàn này để thúc đẩy hài hòa các tiêu chuẩn, hệ thống chứng nhận và khung thương mại xuyên biên giới cho hydrogen.

Hướng dẫn Dự án Hydrogen Bền vững và Bộ công cụ chính sách

UNIDO đã phát triển bộ hướng dẫn để đảm bảo các dự án hydrogen tại các nước đang phát triển tuân thủ các nguyên tắc phát triển bền vững và công bằng. UNIDO cũng hợp tác với IRENA và IDOS để xây dựng "Green Hydrogen for Sustainable Industrial Development: A Policy Toolkit for Developing Countries" - bộ công cụ chính sách đầu tiên bao phủ toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen dành riêng cho các nước đang phát triển.

Cuộc thi Đổi mới Sáng tạo Hydrogen Quốc tế (IHIPC)

UNIDO hợp tác với Trung tâm Năng lượng Hydrogen Quốc tế (IHEC) tại Trung Quốc tổ chức cuộc thi này, nhằm tìm kiếm và phát triển các dự án khởi nghiệp và đổi mới công nghệ trong lĩnh vực hydrogen.

Hội nghị Quốc tế về Hydrogen trong Công nghiệp

Tháng 4/2026, UNIDO tổ chức Hội nghị Quốc tế đầu tiên về Hydrogen trong Công nghiệp tại Vienna, quy tụ hơn 350 nhà lãnh đạo từ 70 quốc gia, tập trung vào vai trò của hydrogen sạch trong việc chuyển đổi các ngành khó giảm phát thải, đặc biệt là thép và phân bón.

2. Bằng chứng hợp tác của UNIDO với các nước ASEAN

2.1. Malaysia: Dự án quốc gia chính thức

Malaysia là một trong 9 quốc gia tham gia Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu do GEF tài trợ của UNIDO.

Khởi động dự án: Ngày 10 tháng 7 năm 2026, Malaysia chính thức khởi động dự án quốc gia của mình trong khuôn khổ Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu (GCHP Malaysia).

Đối tác thực hiện:

• Cơ quan chủ trì: NanoMalaysia Berhad (NMB), một công ty trách nhiệm hữu hạn theo bảo lãnh của Bộ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới (MOSTI).

• Đối tác chiến lược: Bộ Tài nguyên và Phát triển Bền vững Môi trường (NRES), đóng vai trò là Đầu mối GEF của Malaysia.

Hoạt động dự án:

• Tăng cường hệ sinh thái hydrogen sạch quốc gia thông qua phát triển chính sách và tiêu chuẩn

• Xây dựng năng lực

• Hợp tác công nghiệp

• Chia sẻ kiến thức

• Phù hợp với Lộ trình Kinh tế và Công nghệ Hydrogen Malaysia (HETR) và Lộ trình Chuyển đổi Năng lượng Quốc gia (NETR)

Mục tiêu hydrogen của Malaysia:

• 100 MW công suất điện phân lắp đặt vào năm 2025

• 500 MW vào năm 2030

• 50.000 tấn sản lượng hydrogen sạch hàng năm vào năm 2030 (chủ yếu cho xuất khẩu)

• Đóng góp hơn 1,5 tỷ USD vào GDP vào năm 2030

Các dự án trọng điểm:

• Sarawak Hydrogen Hub: Dự kiến bắt đầu hoạt động vào năm 2027, tận dụng công suất thủy điện để cung cấp cho các thị trường như Hàn Quốc và Nhật Bản.

• Nhà máy Hydrogen Samalaju: SEDC Energy, H2X Global và Thales New Energy.

• H2Biscus: Samsung Engineering, Lotte Chemical, Tổng công ty Dầu khí Quốc gia Hàn Quốc và SEDC Energy.

• Trạm tiếp nhiên liệu hydrogen di động: NanoMalaysia, MOSTI, Petronas và Toyota.

2.2. Philippines: Dự án quốc gia chính thức

Philippines cũng là quốc gia tham gia Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu do GEF tài trợ của UNIDO.

Thời gian dự án: Tháng 3/2024 - Tháng 12/2029.

Ngân sách: 1.050.000 USD.

Mục tiêu dự án:

• Tăng cường năng lực thể chế quốc gia

• Tạo khung chính sách thuận lợi

• Cải thiện mức độ sẵn sàng công nghệ ở cấp công nghiệp

• Phát triển cơ chế tài chính cho việc áp dụng hydrogen sạch thành công

Bối cảnh: Philippines đối mặt với thách thức từ dân số và nhu cầu năng lượng tăng nhanh. Nước này có tiềm năng địa nhiệt, gió và thủy điện nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Hydrogen sạch/xanh là cơ hội để cải thiện an ninh năng lượng và phát triển công nghiệp địa phương.

2.3. Indonesia: Các dự án quốc gia và hợp tác với UNIDO

Mặc dù Indonesia không nằm trong danh sách 9 quốc gia của Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu do GEF tài trợ, nước này có các hoạt động hydrogen đáng kể và hợp tác với UNIDO.

Hợp tác với UNIDO:

• Cơ sở A2D đã tổ chức hội thảo toàn cầu tại Indonesia vào năm 2025, tập trung vào hydrogen sạch và khử carbon công nghiệp.

• Indonesia nằm trong số các quốc gia đủ điều kiện nộp đề xuất cho các đợt kêu gọi của UNIDO (theo thông báo tháng 5/2025, các quốc gia bao gồm India, South Africa, Colombia, Morocco, Brazil, Vietnam, Costa Rica, Turkey, Ukraine, Argentina, Mexico, Egypt, Indonesia, Peru, Kenya, Malaysia, Namibia, Mauritania, Thailand, Ecuador, Tunisia, Algeria, Nigeria, Pakistan, Philippines).

Các dự án hydrogen của Indonesia:

• Các dự án Green Hydrogen của Pertamina:

  • Dự án Điện mặt trời-Hydrogen tại Nhà máy Lọc dầu III, Palembang: Sử dụng trang trại điện mặt trời 2,25 MWp để sản xuất hydrogen xanh, thay thế hydrogen xám cho sản xuất polypropylene.

  • Trạm tiếp nhiên liệu Hydrogen (HRS) tại Senayan: Hoạt động từ tháng 2/2024.

  • Nhà máy Hydrogen Xanh (GHP) tại PLTP Kamojang: Hoạt động từ tháng 2/2024.

  • 21 cơ sở GHP trên khắp Indonesia: Hoạt động từ tháng 11/2023.

  • GHP cho Pupuk Kujang: Dự kiến năm 2026.

• Dự án Pertamina và Hyundai Motor: Nghiên cứu khái niệm đến Q1 2025, hoàn thành EPC vào 2026, mục tiêu COD vào 2027.

• Lộ trình Hydrogen và Ammonia Quốc gia: Chính phủ ước tính sản xuất hydrogen xanh sẽ được giới thiệu vào năm 2031, tăng dần lên khoảng 52 GW vào năm 2060 (10% tổng công suất phát điện).

• Hợp tác quốc tế:

  • Đã ký MoC với Nhật Bản về hợp tác năng lượng cho quá trình chuyển đổi năng lượng thực tế.

  • Nhật Bản tuyên bố ý định huy động nguồn lực theo hợp tác AZEC.

  • Phòng Thương mại và Công nghiệp Đức-Indonesia (EKONID) đã thành lập Bàn Kinh doanh Hydrogen (HBD) vào năm 2022.

2.4. Brunei: Hoạt động hydrogen liên quan đến UNIDO

Mặc dù không phải là quốc gia tham gia trực tiếp chương trình của UNIDO, Brunei có hoạt động hydrogen đáng chú ý:

• Dự án AHEAD: Với sự tài trợ của NEDO Nhật Bản, Brunei đã hoàn thành thành công chuyến vận chuyển quốc tế đầu tiên trên thế giới Methylcyclohexane (MCH) và tách hydrogen ổn định vào năm 2020.

• Brunei cũng đã ký MoU với Nhật Bản và Singapore về hợp tác chuỗi cung ứng hydrogen.

3. Quan hệ hợp tác UNIDO - Việt Nam hiện tại

Việt Nam là thành viên của UNIDO từ năm 1985 và hai bên đã thực hiện khoảng 170 dự án hợp tác. Ngày 21/4/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đã có buổi làm việc với Tổng Giám đốc UNIDO Gerd Müller để thảo luận về định hướng hợp tác giai đoạn 2025-2030.

Các lĩnh vực hợp tác hiện tại bao gồm:

• Dự án Hiệu quả Năng lượng Công nghiệp (IEEP): Đã tiếp cận hơn 37.000 người tham gia thông qua đào tạo quản lý năng lượng.

• Sách trắng Công nghiệp Việt Nam (2019): UNIDO hỗ trợ xuất bản ấn phẩm này.

• Chương trình đào tạo về Cách mạng Công nghiệp 4.0: Tăng cường năng lực cho các nhà hoạch định chính sách.

Trong khuôn khổ Chương trình Quốc gia 2025-2028, Việt Nam đã đề xuất UNIDO tăng cường hỗ trợ trong các lĩnh vực:

• Phát triển công nghệ phát thải thấp, hydrogen xanh và CCUS.

• Khu công nghiệp sinh thái tích hợp năng lượng tái tạo.

• Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

• Thực hiện Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP), đặc biệt trong các ngành khó giảm phát thải.

• Giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững toàn cầu như CBAM và ESG.

Việt Nam cũng nằm trong danh sách các quốc gia đủ điều kiện nộp đề xuất cho các đợt kêu gọi của UNIDO (theo thông báo tháng 5/2025).

4. Khuyến nghị cho Việt Nam

Dựa trên các cơ chế và chương trình của UNIDO cũng như kinh nghiệm của các nước ASEAN, VAHC đề xuất các khuyến nghị sau:

Khuyến nghị	Hành động cụ thể	Đối tác tiềm năng
1. Tham gia Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu do GEF tài trợ	Đề xuất với UNIDO và GEF để Việt Nam trở thành quốc gia thứ 10 tham gia chương trình. Xây dựng đề xuất dự án hydrogen xanh trong các ngành khó giảm phát thải (thép, xi măng, hóa chất) và sản xuất phân bón ammonia xanh.	UNIDO, GEF, Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường
2. Nộp đề xuất tài trợ qua Cơ sở A2D (Accelerate-to-Demonstrate)	Chuẩn bị các dự án trình diễn quy mô lớn (quy mô vài MW) về điện phân hydrogen từ năng lượng tái tạo. Nộp đề xuất theo các đợt kêu gọi của UNIDO. Việt Nam đã nằm trong danh sách các quốc gia đủ điều kiện nộp đề xuất.	UNIDO, UK Government (Ayrton Fund), các doanh nghiệp hydrogen Việt Nam
3. Tham gia Diễn đàn Thương mại Hydrogen Quốc tế (IHTF)	Cử đại diện tham gia các cuộc họp của IHTF để cập nhật tiêu chuẩn và chứng nhận quốc tế. Đề xuất Việt Nam là một trong các quốc gia thí điểm cho các tiêu chuẩn thương mại hydrogen.	UNIDO, Bộ Công Thương, các hiệp hội ngành hàng (VAHC)
4. Áp dụng Bộ công cụ chính sách (Policy Toolkit) của UNIDO	Sử dụng bộ công cụ chính sách của UNIDO (đồng xây dựng với IRENA và IDOS) để xây dựng và hoàn thiện Chiến lược Hydrogen Quốc gia và các chính sách liên quan.	UNIDO, IRENA, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư
5. Tận dụng hỗ trợ xây dựng chính sách của UNIDO	Yêu cầu UNIDO hỗ trợ kỹ thuật trong việc xây dựng khung pháp lý, tiêu chuẩn và cơ chế tài chính cho hydrogen.	UNIDO, Bộ Công Thương
6. Tham gia Cuộc thi Đổi mới Sáng tạo Hydrogen Quốc tế (IHIPC)	Khuyến khích các doanh nghiệp khởi nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học Việt Nam tham gia cuộc thi hàng năm. Tận dụng cơ hội kết nối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp toàn cầu.	IHEC, UNIDO, VAHC
7. Phối hợp với UNIDO trong khuôn khổ JETP	Đề xuất UNIDO hỗ trợ kỹ thuật để xây dựng lộ trình khử carbon cho các ngành công nghiệp nặng (thép, xi măng). Xây dựng các dự án hydrogen xanh để nhận hỗ trợ từ JETP (cam kết 15,5 tỷ USD từ các đối tác quốc tế).	UNIDO, Ban Thư ký JETP, Bộ Công Thương
8. Học hỏi kinh nghiệm từ các nước ASEAN	Nghiên cứu mô hình hợp tác của Malaysia (NanoMalaysia làm đầu mối) và Philippines (Bộ Khoa học và Công nghệ làm đầu mối) để xây dựng cơ chế phù hợp cho Việt Nam.	UNIDO, NanoMalaysia, Bộ KH&CN Philippines

5. Kết luận

UNIDO, thông qua các chương trình như GEF-8 Global Clean Hydrogen Programme (ngân sách 15,8 triệu USD GEF + 213,5 triệu USD đồng tài trợ), A2D Facility (tài trợ 1-5 triệu USD/dự án), GPHI và các sáng kiến hỗ trợ chính sách, đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển hydrogen tại các nước đang phát triển.

Các nước ASEAN đã tích cực tham gia:

• Malaysia đã chính thức khởi động dự án quốc gia GCHP vào tháng 7/2026, với NanoMalaysia Berhad làm đầu mối dưới sự bảo trợ của MOSTI. Malaysia đặt mục tiêu 500 MW công suất điện phân và 50.000 tấn hydrogen sạch/năm vào 2030.

• Philippines có dự án quốc gia GCHP với ngân sách 1,05 triệu USD, do Bộ Khoa học và Công nghệ làm đầu mối.

• Indonesia đã tổ chức hội thảo A2D và đang phát triển các dự án hydrogen do Pertamina dẫn đầu, bao gồm 21 cơ sở GHP, trạm tiếp nhiên liệu Senayan và dự án hợp tác với Hyundai Motor.

Việt Nam đã có quan hệ hợp tác lâu dài với UNIDO (từ 1985, khoảng 170 dự án) và đã đề xuất các lĩnh vực ưu tiên bao gồm hydrogen xanh và CCUS trong cuộc họp với Tổng Giám đốc UNIDO vào tháng 4/2026. Việt Nam cũng nằm trong danh sách các quốc gia đủ điều kiện nộp đề xuất cho các đợt kêu gọi của UNIDO. Để tận dụng tối đa các cơ chế hỗ trợ của UNIDO, Việt Nam cần:

1. Chủ động đề xuất tham gia Chương trình Hydrogen Sạch Toàn cầu và nộp các đề xuất dự án cụ thể.

2. Tận dụng Cơ sở A2D để nhận tài trợ cho các dự án trình diễn quy mô lớn.

3. Áp dụng Bộ công cụ chính sách của UNIDO để hoàn thiện khung pháp lý và thu hút đầu tư.

4. Học hỏi kinh nghiệm từ Malaysia và Philippines về cơ chế quản lý và điều phối dự án.

5. Tăng cường phối hợp với UNIDO trong khuôn khổ JETP để hiện thực hóa các cam kết tài chính quốc tế.

Với mối quan hệ đối tác chiến lược đã được thiết lập và cam kết của cả hai bên, Việt Nam có cơ hội lớn để trở thành một trong những quốc gia tiên phong tại Đông Nam Á trong việc phát triển ngành công nghiệp hydrogen bền vững và công bằng, với sự hỗ trợ của UNIDO.