Các xu hướng chính sách mới nhất hướng tới khử carbon trong công nghiệp nặng ở châu Âu

Hiểu về Đạo luật Thúc đẩy Công nghiệp (IAA)

1. Giới thiệu

Ngày 4 tháng 3 năm 2026, Ủy ban châu Âu đã công bố dự thảo Đạo luật Thúc đẩy Công nghiệp (Industrial Acceleration Act – IAA), một sáng kiến quan trọng trong khuôn khổ Thỏa thuận Công nghiệp Sạch. Đạo luật này thể hiện rõ sự chuyển hướng trong chính sách công nghiệp của Liên minh châu Âu (EU), từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào định giá carbon sang cách tiếp cận tích hợp giữa khử carbon, an ninh kinh tế và tái công nghiệp hóa.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và nhu cầu đối với vật liệu carbon thấp còn hạn chế, EU nhận thức rằng rào cản lớn nhất không còn nằm ở công nghệ, mà ở việc thiếu các tín hiệu thị trường đủ mạnh để thúc đẩy đầu tư.

2. Từ chính sách khí hậu sang chính sách thị trường

Trước đây, EU chủ yếu dựa vào các công cụ như EU ETS và CBAM để giảm phát thải. Tuy nhiên, các công cụ này chỉ tác động gián tiếp thông qua chi phí carbon.

IAA đánh dấu một bước chuyển quan trọng: thay vì chỉ “phạt” phát thải cao, EU bắt đầu “thưởng” cho sản phẩm phát thải thấp bằng cách tạo ra nhu cầu thị trường rõ ràng. Chính sách vì vậy chuyển từ logic kiểm soát sang logic kiến tạo thị trường.

3. Hệ thống phân loại và dán nhãn carbon

Một trong những trụ cột của IAA là xây dựng hệ thống phân loại và dán nhãn dựa trên cường độ phát thải khí nhà kính của sản phẩm công nghiệp. Hệ thống này không đơn thuần xác định sản phẩm có “xanh” hay không, mà cho phép so sánh mức độ phát thải giữa các sản phẩm.

Cơ chế này được thiết kế dựa trên hai khung pháp lý hiện có:

• ESPR
• CPR

Thông qua đó, EU hướng tới việc chuẩn hóa phương pháp tính toán phát thải vòng đời (LCA), đảm bảo tính minh bạch, khả năng so sánh và độ tin cậy của dữ liệu. Việc dán nhãn carbon vì vậy không chỉ mang tính thông tin, mà trở thành công cụ điều phối hành vi thị trường.

4. Tạo lập nhu cầu thông qua mua sắm công

Điểm đột phá quan trọng nhất của IAA là việc sử dụng chính sách phía cầu để thúc đẩy thị trường vật liệu carbon thấp. Cụ thể, từ năm 2029, các dự án sử dụng ngân sách công sẽ phải đáp ứng các tỷ lệ tối thiểu đối với vật liệu carbon thấp:

• 25% thép phải là thép carbon thấp
• 25% nhôm phải là nhôm carbon thấp (kèm yêu cầu nguồn gốc EU)
• 5% bê tông phải là bê tông carbon thấp (kèm yêu cầu nguồn gốc EU)

Các yêu cầu này áp dụng không chỉ cho đấu thầu công mà còn cho các dự án nhận hỗ trợ tài chính từ nhà nước. Như vậy, EU đang thiết lập một cơ chế “tạo cầu bắt buộc”, giúp đảm bảo đầu ra cho các sản phẩm carbon thấp và giảm rủi ro đầu tư.

5. Yếu tố “Sản xuất tại EU” và an ninh kinh tế

IAA cũng phản ánh rõ xu hướng kết hợp chính sách khí hậu với chính sách công nghiệp và an ninh kinh tế. Thông qua các yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ (“Sản xuất tại EU”), EU hướng tới:

• Tăng cường khả năng tự chủ chiến lược
• Bảo vệ chuỗi cung ứng nội khối
• Thúc đẩy đầu tư vào sản xuất trong nước

Tuy nhiên, mức độ áp dụng khác nhau giữa các ngành. Đối với thép, yêu cầu về nguồn gốc EU được áp dụng linh hoạt hơn nhằm tránh tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong giai đoạn đầu.

6. Chi phí và “phần bù xanh”

Một điểm đáng chú ý là chi phí bổ sung của vật liệu carbon thấp tương đối nhỏ ở cấp độ sản phẩm cuối cùng. Các nghiên cứu cho thấy mức tăng chi phí thường chỉ khoảng 1%, thậm chí thấp hơn trong một số ngành như ô tô và xây dựng.

Điều này cho thấy rào cản chính không nằm ở chi phí tuyệt đối, mà ở việc phân bổ chi phí và thiếu cơ chế đảm bảo nhu cầu ổn định. IAA giải quyết vấn đề này bằng cách tạo ra “phần bù xanh” thông qua thị trường.

7. Những vấn đề còn tồn tại

Mặc dù IAA đưa ra khung chính sách rõ ràng, một số vấn đề kỹ thuật vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn. Đáng chú ý là cách đánh giá công bằng giữa các phương pháp sản xuất thép khác nhau, đặc biệt giữa sản xuất sơ cấp (lò cao) và thứ cấp (lò điện).

Khái niệm “thang điểm trượt”, tức điều chỉnh đánh giá theo tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế, đang được thảo luận nhưng chưa được thể chế hóa cụ thể. Đây sẽ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cạnh tranh thị trường và quyết định đầu tư trong tương lai.

8. Kết luận

Đạo luật Thúc đẩy Công nghiệp đánh dấu một bước chuyển căn bản trong chính sách khử carbon của châu Âu. Thay vì chỉ dựa vào các công cụ định giá carbon, EU đang xây dựng một hệ sinh thái chính sách toàn diện dựa trên ba trụ cột:

• Minh bạch hóa thông tin thông qua phân loại và dán nhãn
• Tạo lập nhu cầu thông qua mua sắm công và hỗ trợ tài chính
• Kết hợp mục tiêu khí hậu với chiến lược công nghiệp và an ninh kinh tế

Cách tiếp cận này không chỉ nhằm giảm phát thải, mà còn hướng tới việc hình thành các thị trường mới cho vật liệu carbon thấp. Đây có thể trở thành mô hình tham chiếu quan trọng cho các quốc gia đang tìm kiếm con đường khử carbon trong ngành công nghiệp nặng.

Xem chi tiết tại Link https://www.renewable-ei.org/activities/column/REupdate/20260401.php