Bức tranh tiêu chuẩn hydro sạch: Sự đa dạng và nỗ lực hài hòa toàn cầu

Bức tranh tiêu chuẩn hydro sạch: Sự đa dạng và nỗ lực hài hòa toàn cầu

Ngày 19/8/2026, Annie Nguyễn, Ban Thư ký VAHC

Sự phát triển của thị trường hydro toàn cầu đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một bộ tiêu chuẩn và chứng nhận thống nhất. Tuy nhiên, hiện tại, các quốc gia và khu vực vẫn đang xây dựng những định nghĩa và ngưỡng phát thải khác nhau, phản ánh các ưu tiên chiến lược và điều kiện riêng biệt.

Tiêu chuẩn hydro sạch ở các nền kinh tế lớn

Sự khác biệt trong định nghĩa “hydro sạch” hay “hydro phát thải thấp” là rất đáng kể, tạo ra thách thức cho thương mại quốc tế, khi một sản phẩm được coi là sạch ở thị trường này có thể không đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường khác.

• Hoa Kỳ định nghĩa "hydro sạch" được quy định trong hai đạo luật quan trọng. Đạo luật Cơ sở hạ tầng lưỡng đảng (BIL) định nghĩa hydro sạch là có cường độ carbon bằng hoặc thấp hơn 2 kg CO₂e tại điểm sản xuất trên mỗi kg H₂. Trong khi đó, Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) đưa ra định nghĩa rộng hơn cho "hydro sạch đủ điều kiện" (qualified clean hydrogen) là hydro được sản xuất thông qua quy trình có tỷ lệ phát thải khí nhà kính vòng đời không quá 4 kg CO₂e trên mỗi kg H₂ . Tiêu chuẩn linh hoạt này cho phép hydro từ nhiều nguồn khác nhau như năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân hoặc khí đốt tự nhiên kèm theo thu giữ carbon (CCS), miễn là đáp ứng ngưỡng phát thải.

• Liên minh Châu Âu (EU) áp dụng cách tiếp cận phân loại chi tiết hơn. Vào tháng 7 năm 2025, EU đã thông qua Đạo luật Ủy quyền về Hydro phát thải thấp, thiết lập một phương pháp luận toàn diện về khí thải nhà kính cho hydro và nhiên liệu phát thải thấp . Theo đó, để được coi là phát thải thấp, hydro và các nhiên liệu liên quan phải đạt ngưỡng giảm phát thải khí nhà kính ít nhất 70% so với việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch không qua xử lý, tương đương khoảng 3,38 kg CO₂e/kg H₂ . EU hiện không công nhận hydro từ năng lượng hạt nhân là hydro phát thải thấp trong khuôn khổ này. Phương pháp luận này hoàn thiện khuôn khổ pháp lý của EU về hydro, được coi là yếu tố thiết yếu để mở khóa sự chắc chắn cho đầu tư và đẩy nhanh quá trình mở rộng sản xuất hydro sạch trên toàn châu Âu .

• Vương quốc Anh áp dụng một trong những ngưỡng nghiêm ngặt nhất với Tiêu chuẩn Hydro phát thải thấp (LCHS). Phiên bản thứ tư của tiêu chuẩn này, được cập nhật vào tháng 1 năm 2026, quy định ngưỡng cường độ phát thải khí nhà kính là 20g CO₂e/MJLHV hoặc thấp hơn, tương đương khoảng 2,4 kg CO₂e/kg H₂, được tính đến điểm sản xuất . Tiêu chuẩn này áp dụng cho các nhà sản xuất hydro tại Vương quốc Anh muốn được công nhận là "hydro phát thải thấp", bao gồm cả việc đáp ứng các yêu cầu về tính đủ điều kiện để tham gia các chương trình hỗ trợ của chính phủ. Các nhà sản xuất phải tuân thủ phương pháp luận tính toán và báo cáo phát thải được quy định chi tiết.

• Nhật Bản đã ban hành Đạo luật Thúc đẩy Xã hội Hydro (Hydrogen Society Promotion Act) vào năm 2024, có hiệu lực từ tháng 10 năm 2024, đánh dấu bước tiến pháp lý quan trọng đầu tiên của nước này trong lĩnh vực hydro. Đạo luật này định nghĩa "low-carbon hydrogen" (hydro phát thải thấp) với ngưỡng phát thải cụ thể là 3,4 kg CO₂e/kg H₂ theo phương pháp tính Well-to-Gate (từ khâu sản xuất đến cổng nhà máy), tương đương mức giảm 70% so với hydro sản xuất từ khí tự nhiên truyền thống. Đạo luật cũng thiết lập hệ thống hỗ trợ tài chính bao gồm cơ chế hợp đồng chênh lệch (CfD) để bù đắp chênh lệch giá giữa hydro phát thải thấp và nhiên liệu truyền thống. Điểm đặc biệt trong cách tiếp cận của Nhật Bản là việc xây dựng các tiêu chuẩn không chỉ ở cấp quốc gia mà còn có những sáng kiến tiên phong ở cấp địa phương, như Chương trình Chứng nhận Hydro Xanh của thủ đô Tokyo và Hệ thống Chứng nhận Hydro Carbon Thấp Vùng Trung Bộ do tỉnh Aichi dẫn đầu.

• Trung Quốc áp dụng hệ thống phân hạng theo tiêu chuẩn ngành DL/T 3015—2025, chia thành ba cấp độ. Hydro carbon thấp có ngưỡng phát thải không quá 14,51 kg CO₂e/kg H₂, trong khi hydro sạch và hydro tái tạo có ngưỡng chặt chẽ hơn là 4,9 kg CO₂e/kg H₂. Cách phân loại này cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một lộ trình phát triển hydro với các tiêu chuẩn khác nhau, từ giai đoạn đầu với tiêu chuẩn carbon thấp linh hoạt hơn, đến các tiêu chuẩn sạch và tái tạo nghiêm ngặt hơn trong tương lai.

• Hàn Quốc: Hàn Quốc vận hành Hệ thống Chứng nhận Hydro Sạch với ngưỡng tối đa là 4 kg CO₂e/kg H₂ (phạm vi well-to-gate), và còn có các cấp độ thấp hơn nữa. Chứng nhận này là bắt buộc để tham gia Thị trường Đấu thầu Phát điện Hydro.

• Brazil: Brazil đang trong quá trình xây dựng khung pháp lý. Dự luật 2308/2023 đề xuất ngưỡng phát thải là 4 kg CO₂e/kg H₂ cho hydro phát thải thấp, nhưng vẫn đang được thảo luận và có thể thay đổi để phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

Nỗ lực hài hòa: Từ Tuyên bố COP28 đến các sáng kiến quốc tế

Nhận thức được sự phân mảnh của thị trường, cộng đồng quốc tế đã có những bước đi quan trọng để hướng tới sự công nhận lẫn nhau.

• Tuyên bố Ý định tại COP28 (Dubai, 12/2023): Đây là cột mốc quan trọng nhất. 39 quốc gia (đại diện cho hơn 80% thị trường hydro tương lai) đã ký kết Tuyên bố Ý định về Công nhận Lẫn nhau các Chương trình Chứng nhận Hydro và Dẫn xuất. Tuyên bố nhấn mạnh việc hợp tác để công nhận lẫn nhau các chương trình chứng nhận quốc gia, dựa trên các tiêu chuẩn toàn cầu như phương pháp luận ISO về phát thải GHG.

• Tiến độ và các sáng kiến hỗ trợ:

  • ISO và Phương pháp luận Chung: Việc phát hành Tiêu chuẩn kỹ thuật ISO (ISO/DTS 19870) về phương pháp xác định phát thải GHG cho hydro được coi là một công cụ then chốt để so sánh các tiêu chuẩn quốc gia.

  • IPHE và IEA Hydrogen TCP: Hai diễn đàn kỹ thuật này đóng vai trò đầu mối để các chuyên gia chính phủ hợp tác phát triển các giải pháp kỹ thuật cho công nhận lẫn nhau. IEA Hydrogen TCP thậm chí còn có một Nhóm công tác (Task 47) chuyên về "Chứng nhận Hydro và Dẫn xuất".

  • Kế hoạch Thực hiện Chung (Joint Implementation Plan): Các nước tham gia Tuyên bố COP28 đã và đang thảo luận về một kế hoạch triển khai cụ thể với các mốc quan trọng đến năm 2030, nhằm hiện thực hóa công nhận lẫn nhau.

Tiến độ từ COP28 đến nay

Mặc dù Tuyên bố COP28 là một bước tiến quan trọng, việc hiện thực hóa công nhận lẫn nhau vẫn cần nhiều nỗ lực. Các nước tham gia đã và đang thảo luận về một Kế hoạch Thực hiện Chung (Joint Implementation Plan) với các mốc quan trọng đến năm 2030. Các diễn đàn kỹ thuật như IEA Hydrogen TCP và IPHE đóng vai trò đầu mối để các chuyên gia chính phủ hợp tác phát triển các giải pháp kỹ thuật. IEA Hydrogen TCP có một Nhóm công tác (Task 47) chuyên về "Chứng nhận Hydro và Dẫn xuất". Sự khác biệt trong định nghĩa hydro phát thải thấp giữa các nền kinh tế lớn phản ánh những ưu tiên chiến lược khác nhau và sẽ tiếp tục là một thách thức cho thương mại hydro toàn cầu cho đến khi các nỗ lực hài hòa đạt được kết quả cụ thể.

Vai trò của các tổ chức quốc tế (ISO, IEA)

• ISO (Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế): ISO đóng vai trò nền tảng trong việc cung cấp các tiêu chuẩn kỹ thuật cho toàn bộ chuỗi giá trị hydro, từ sản xuất, vận chuyển, lưu trữ đến tiếp nhiên liệu. Tiêu chuẩn ISO/TC 197 (Hydrogen technologies) là cơ sở để các quốc gia xây dựng tiêu chuẩn quốc gia, và ISO/DTS 19870 là nền tảng cho việc so sánh cường độ phát thải.

• IEA (Cơ quan Năng lượng Quốc tế): IEA không chỉ theo dõi và báo cáo về các chính sách và tiêu chuẩn hydro toàn cầu mà còn hỗ trợ kỹ thuật thông qua các chương trình như IEA Hydrogen TCP. Các báo cáo và cơ sở dữ liệu của IEA là nguồn tham khảo quan trọng để các quốc gia thiết kế và cải thiện chính sách của mình.

Bảng so sánh tiêu chuẩn hydro sạch và phát thải thấp tại các nền kinh tế lớn

Tham khảo / References

1. IEA (2023), Towards hydrogen definitions based on their emissions intensity 

2. European Commission, Hydrogen - Energy 

3. ISO, ISO/TS 19870:2023 - Methodologies for determining the GHG emissions associated with hydrogen 

4. COP28 UAE, Ministerial Roundtable on Hydrogen 

5. U.S. Department of Energy, Clean Hydrogen Production Standard (CHPS) Draft Guidance 

6. UK Government, UK Low Carbon Hydrogen Standard 

7. Ministry of Trade, Industry and Energy, Republic of Korea 

8. IEA (2023), Why clearer terminology for hydrogen could unlock investment and scale up production 

9. European Commission (2025), Press release: Clarity to hydrogen sector with new EU methodology for low-carbon hydrogen and fuels 

10. U.S. Department of Energy, The Hydrogen Production Tax Credit Explained for Nuclear Power Plants 

11. UK Legislation, The Hydrogen Production Revenue Support (Directions, Eligibility and Counterparty) Regulations 2023 

12. ISO, ISO 19870-1