Từ trung tâm dữ liệu đến bể cá: Biến nhiệt thải thành đặc sản địa phương
Bài viết của Daniel Bogler, MHI Spectra
19/05/2026
Bước vào hầu hết các quán rượu Izakaya ở Nhật Bản, bạn sẽ thấy cá thu Atka (hokke) trong thực đơn. Cá thu Atka, được đánh bắt ở vùng biển lạnh ngoài khơi Hokkaido, là món ăn chủ yếu của ẩm thực Nhật Bản, thịt cá béo ngậy, hương thơm đặc trưng. Một dự án kiểm chứng chung để nuôi cá thu Atka trong hệ thống nuôi trồng thủy sản khép kín trên đất liền – sử dụng nhiệt thải từ các trung tâm dữ liệu để duy trì nhiệt độ nước chính xác mà cá cần – đã bắt đầu gần đây ở Nhật Bản.
Nếu dự án kiểm chứng thành công, nó có thể mở ra con đường nuôi trồng cá thu Atka thương mại lần đầu tiên, đồng thời cung cấp một mô hình mới về cách các trung tâm dữ liệu có thể đóng góp cho cộng đồng nơi chúng hoạt động.
Vấn đề về nhiệt…và về nhận thức
Về bản chất, các trung tâm dữ liệu là những nơi tiêu thụ điện năng lớn. Các máy chủ bên trong tạo ra lượng nhiệt đáng kể, cần phải được loại bỏ liên tục để duy trì hoạt động của hệ thống. Lượng nhiệt đó hiện đang được thải vào khí quyển – một sự lãng phí năng lượng đáng kể trong bối cảnh ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu đang chịu áp lực ngày càng tăng để giảm thiểu tác động đến môi trường và chứng minh giá trị của mình đối với cộng đồng địa phương.
"Các trung tâm dữ liệu phải đối mặt với rất nhiều thách thức về môi trường," ông Shin Gomi, Tổng Giám đốc cấp cao của bộ phận Quản lý Năng lượng và Trung tâm Dữ liệu (DCEM) thuộc Mitsubishi Heavy Industries (MHI) cho biết. "Mặc dù chúng tôi đã và đang giải quyết các vấn đề về năng lượng và tiếng ồn thông qua các công nghệ độc quyền của mình, nhưng các sáng kiến về thu hồi nhiệt thải và đóng góp xã hội như tạo việc làm vẫn còn chậm trễ trong toàn ngành. Chúng tôi tin rằng nuôi trồng thủy sản trên đất liền là một giải pháp khả thi cho những thách thức còn tồn đọng này."
Ý tưởng tái sử dụng nhiệt thải từ trung tâm dữ liệu không phải là hoàn toàn mới. Một trung tâm dữ liệu ở thành phố Bibai, Hokkaido, đã sử dụng nhiệt thải để làm ấm nước cho việc nuôi lươn – dự án được gọi là "Lươn Tuyết". Tại châu Âu, các nhà điều hành đã nghiên cứu việc sử dụng nhiệt dư thừa để sản xuất cá hồi, sưởi ấm khu vực và nông nghiệp nhà kính.
Công nghệ: Nước sạch, ở mọi nơi
Hệ thống, được gọi là POSC-RAS® (Hệ thống nuôi trồng thủy sản tuần hoàn khép kín hoàn hảo trên bờ) do Công ty TNHH Acing, một công ty giải pháp xử lý nước có trụ sở tại Nagano, phát triển, đang giải quyết những thách thức mới trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản trên đất liền, có thể là một bước đột phá. Đây là công nghệ khép kín sử dụng phương pháp lọc nước bằng ozone để ức chế vi khuẩn và mầm bệnh, loại bỏ nhu cầu thay nước thường xuyên, điều mà trước đây đã khiến nuôi trồng thủy sản trên đất liền trở nên tốn kém và đòi hỏi nhiều công sức vận hành. Hệ thống này không cần vắc-xin hoặc kháng sinh để duy trì sức khỏe của cá - việc kiểm soát chất lượng nước sẽ đảm nhiệm công việc đó. Tuy nhiên, nó cần một nguồn nhiệt để điều chỉnh nhiệt độ nước và thúc đẩy sự phát triển của cá.
Hệ thống nuôi trồng thủy sản trên đất liền khép kín hoàn toàn (POSC-RAS®)
Điều quan trọng là, vì hệ thống này hoàn toàn được cách ly khỏi môi trường bên ngoài, nên nó có thể được lắp đặt ở bất cứ đâu. Các thành phố nội địa, thị trấn miền núi và các khu công nghiệp bỏ hoang đều trở thành những địa điểm khả thi để sản xuất hải sản mà trước đây cần phải gần biển.
"Acing sở hữu các công nghệ nền tảng cốt lõi," Atsushi Maruyama, Giám đốc dự án tại bộ phận DCEM của MHI, người đang giám sát sự hợp tác này, cho biết. "MHI sẽ đóng góp vào sự phát triển để mở rộng quy mô trong tương lai, đặc biệt tập trung vào quản lý năng lượng.
Thương hiệu địa phương, việc làm địa phương
Đối với ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu, sự chấp nhận của cộng đồng không phải là vấn đề nhỏ. Khi nhu cầu tăng nhanh trên toàn cầu, được thúc đẩy bởi sự phát triển của điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo, các nhà điều hành và nhà cung cấp của họ phải đối mặt với sự giám sát ngày càng chặt chẽ từ cư dân và chính quyền địa phương. Những lo ngại về tiêu thụ điện năng, tiếng ồn và tác động trực quan của các cơ sở lớn có thể làm chậm hoặc cản trở sự phát triển.
Dự án hiện tại ở thành phố Okaya là một bài tập xác minh để thiết lập chu trình sản xuất hoàn chỉnh, định lượng chính xác lượng nhiệt thải cần thiết và cách tốt nhất để thu gom và xử lý nó.
Mô hình nuôi trồng thủy sản có thể theo thời gian trở thành một yếu tố bổ sung trong các dịch vụ rộng hơn của MHI về hệ thống điện, làm mát và điều khiển vận hành cho các trung tâm dữ liệu - một cách để chứng minh rằng một trung tâm dữ liệu không chỉ là một phần cơ sở hạ tầng trung lập, mà còn là một yếu tố đóng góp tích cực vào đời sống kinh tế của cộng đồng xung quanh.
Cá thu Atka chưa từng được nuôi trồng thành công trước đây, vì vậy nếu dự án thành công, nó sẽ chứng minh tính khả thi của hệ thống và có khả năng giúp các cộng đồng trên khắp Nhật Bản phát triển các sản phẩm thực phẩm địa phương đặc sắc, có giá trị cao. Một câu chuyện, một thương hiệu và một thị trường.
"Nuôi cá không phải là nghề của chúng tôi," Gomi nói. "Nhưng đóng góp cho xã hội là sứ mệnh cốt lõi của MHI. Nếu chúng tôi có thể thúc đẩy sự hồi sinh của các vùng miền ở Nhật Bản, tạo ra các thương hiệu địa phương và việc làm địa phương, đồng thời giúp giải quyết những lo ngại của người dân về các trung tâm dữ liệu, thì chúng tôi rất vui lòng hỗ trợ ý tưởng của những người nuôi cá."
