Hướng đi của than đá ở Trung Quốc đã rõ ràng – nhưng tốc độ chuyển dịch vẫn là câu hỏi

Ngày 2/3/2026

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu ngày càng rõ nét, Trung Quốc – quốc gia sản xuất và tiêu thụ than lớn nhất thế giới – đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Dữ liệu gần đây cho thấy xu hướng dài hạn của than đá đã bắt đầu thay đổi, dù quá trình chuyển dịch vẫn diễn ra thận trọng và chưa đồng đều.

Than vẫn lớn nhưng dấu hiệu chững lại đã xuất hiện

Hiện nay, sản lượng than thô của Trung Quốc đạt khoảng 4,9 tỷ tấn mỗi năm. Khi tính cả nhập khẩu, tổng nguồn cung vào khoảng 5,4 tỷ tấn – tương đương gần một nửa mức tiêu thụ than toàn cầu.

Trong gần một thập kỷ qua, sản lượng điện từ than liên tục tăng, song 12 tháng gần đây đã ghi nhận mức suy giảm nhẹ, bất chấp nhu cầu điện chung vẫn tăng. Đây được xem là tín hiệu đầu tiên cho thấy vai trò của than trong hệ thống điện có thể đã đạt đỉnh hoặc tiến gần đến điểm bão hòa.

Sự thay đổi này chưa đồng nghĩa với việc than sẽ sớm biến mất, nhưng cho thấy quỹ đạo phát triển đang dần chuyển hướng.

Năng lượng tái tạo tăng trưởng vượt trội

Trong năm 2025, Trung Quốc bổ sung khoảng 315 GW điện mặt trời và 119 GW điện gió – mức tăng trưởng được đánh giá là chưa từng có tiền lệ về quy mô. Bên cạnh đó, hơn 30 GW công suất điện hạt nhân đang được xây dựng.

Tổng đầu tư vào các nguồn năng lượng không phát thải ước tính khoảng 300 tỷ USD trong năm 2025, phản ánh sự dịch chuyển mạnh mẽ trong chiến lược phát triển điện lực. Tốc độ bổ sung công suất tái tạo hiện cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng của nhiệt điện than.

Nếu xu hướng này tiếp tục, tỷ trọng than trong cơ cấu điện sẽ giảm dần, ngay cả khi tổng nhu cầu điện tiếp tục mở rộng.

Áp lực chi phí và chất lượng than

Bên cạnh yếu tố cạnh tranh từ năng lượng sạch, ngành than còn đối mặt với các thách thức nội tại:

• Chất lượng than trung bình có xu hướng suy giảm do các vỉa than chất lượng cao đã được khai thác trước đó.

• Chi phí sản xuất tăng dần khi hoạt động khai thác phải xuống sâu hơn và điều kiện kỹ thuật phức tạp hơn.

• Lợi nhuận ngành than giảm mạnh trong năm 2024, phản ánh áp lực giá và chính sách duy trì nguồn cung ổn định với chi phí thấp.

Quá trình tái cấu trúc ngành đang diễn ra, với các mỏ nhỏ kém hiệu quả dần rút lui, nhường chỗ cho các doanh nghiệp quy mô lớn hơn.

Cân bằng giữa an ninh năng lượng và mục tiêu khí hậu

Than vẫn đóng vai trò nền tảng trong hệ thống điện của Trung Quốc, đặc biệt trong việc đảm bảo an ninh năng lượng và ổn định lưới điện. Tuy nhiên, số giờ vận hành của các nhà máy than đang có xu hướng giảm khi nguồn tái tạo chiếm thị phần lớn hơn.

Hướng đi dài hạn dường như đã rõ: tăng cường năng lượng sạch và kiểm soát vai trò của than. Tuy nhiên, tốc độ chuyển dịch phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tăng trưởng kinh tế, nhu cầu điện, chính sách giá và các mục tiêu phát thải.

Tóm lại, quỹ đạo giảm dần vai trò của than đã hình thành, nhưng tốc độ của hành trình này vẫn là biến số quan trọng nhất.