Uzbekistan – Trung tâm SAF toàn cầu mới? Dự án 6,08 tỷ USD đặt bài toán về tương lai ngành nhiên liệu hàng không bền vững

Uzbekistan – Trung tâm SAF toàn cầu mới? Dự án 6,08 tỷ USD đặt bài toán về tương lai ngành nhiên liệu hàng không bền vững

Annie Nguyễn
Ngày 23 tháng 5 năm 2026

Khi bản đồ sản xuất Nhiên liệu Hàng không Bền vững (SAF) toàn cầu thường chỉ nhắc đến Texas, Tây Ban Nha, UAE hay Chile, một cái tên gần như chưa bao giờ xuất hiện trong các dự báo là Uzbekistan. Nhưng điều đó đang thay đổi. Sau thông báo về dự án trị giá 6,08 tỷ USD tại Khorezm – khu vực tây bắc Uzbekistan, câu hỏi được đặt ra liệu Trung Á có thể trở thành một trung tâm sản xuất SAF hàng đầu thế giới, thách thức sự thống trị của Mỹ, châu Âu và Trung Đông hay không. Bài viết dưới đây phân tích những lợi thế cốt lõi, công nghệ cũng như các thách thức hiện hữu của siêu dự án này.

Bối cảnh và các bên liên quan

Allied Biofuels FE LLC là công ty đăng ký tại Uzbekistan, chuyên phát triển nhà máy lọc sinh học tích hợp quy mô toàn cầu đầu tiên tại Trung Á. Tháng 4/2026, công ty đã ký Thỏa thuận Triển khai Dự án ràng buộc với chính quyền vùng Khorezm, được hậu thuẫn bởi Sắc lệnh của Tổng thống Uzbekistan và được cấp quy chế Khu Kinh tế Đặc biệt với các ưu đãi về thuế và hải quan. Cùng với đó, Uzbekistan Airports JSC (cơ quan điều hành duy nhất của tất cả các sân bay trong nước) cũng đã ký Bản Ghi nhớ với Allied Biofuels vào tháng 5/2026, cam kết hợp tác cung cấp SAF và e-SAF từ năm 2030.

Lợi thế "vàng" của Uzbekistan

Tại sao một quốc gia Trung Á, nằm sâu trong lục địa, lại có thể trở thành điểm nóng sản xuất SAF? Bài viết trên Sustainability in the Air chỉ ra ba lợi thế chiến lược:

1. Tiềm năng năng lượng mặt trời vượt trội: Uzbekistan có trung bình 300 ngày nắng mỗi năm, với bức xạ mặt trời tương đương Tây Ban Nha. Đến cuối năm 2025, nước này đã có 8 GW công suất năng lượng tái tạo, chiếm 31% tổng công suất, và đang đặt mục tiêu đạt 25 GW điện mặt trời và gió vào năm 2030.

2. Chi phí thấp và quỹ đất rộng lớn: Chi phí lao động tại Uzbekistan thấp hơn đáng kể so với châu Âu. Quan trọng hơn, khu vực từng chịu ảnh hưởng nặng nề từ thảm họa sinh thái Biển Aral đang tích cực tìm kiếm các giải pháp nông nghiệp thay thế cho cây bông vải, mở ra cơ hội sử dụng đất thoái hóa để trồng nguyên liệu sinh học mà không cạnh tranh với lương thực.

3. Hỗ trợ chính trị mạnh mẽ: Sắc lệnh của Tổng thống cùng các ưu đãi thuế quan và hải quan tạo ra sự ổn định và chắc chắn về mặt chính sách, một yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn đầu tư quy mô lớn.

Công nghệ hybrid: AtJ + e‑SAF

Dự án có tổng vốn đầu tư ước tính 6,08 tỷ USD và vận hành theo mô hình tích hợp kết hợp hai công nghệ sản xuất SAF.

• Lộ trình Alcohol-to-Jet (AtJ): Sử dụng ethanol thế hệ thứ nhất từ công nghệ của Praj Industries (Ấn Độ). Nguyên liệu đầu vào là sorghum (cao lương) – loại cây chịu mặn, đã được thử nghiệm thành công trên đất nhiễm mặn tại Khorezm – cùng với camelina (cải dầu bản địa chịu hạn) và phụ phẩm nông nghiệp. Công suất ethanol dự kiến đạt 293.000 tấn/năm, sau đó được chuyển hóa thành khoảng 160.400 tấn SAF và 5.040 tấn Green Diesel mỗi năm.

• Lộ trình e-Fuels (e‑SAF): Đây là yếu tố tạo nên quy mô "khủng" của dự án. CO₂ sinh học (biogenic CO₂) thu hồi từ quá trình lên men ethanol sẽ được kết hợp với hydro xanh, sản xuất từ 2,4 GW thiết bị điện phân PEM của Plug Power (nâng cấp từ thỏa thuận 2 GW ký tháng 10/2025). Toàn bộ hệ thống được vận hành bởi 4,45 GW năng lượng tái tạo và hệ thống pin lưu trữ 1.600 MWh, cho phép sản xuất thêm khoảng 257.000 tấn e-SAF mỗi năm.

Như vậy, tổng sản lượng SAF và e‑SAF của dự án sẽ vượt mốc 400.000 tấn mỗi năm. Nếu được xây dựng đúng quy mô, đây sẽ là một trong những cơ sở sản xuất SAF lớn nhất thế giới.

Vai trò then chốt của hydro xanh

Như đã nêu, cốt lõi của lộ trình e‑SAF là hydro xanh – được tạo ra từ nguồn điện tái tạo dồi dào. Quy mô 2,4 GW điện phân của dự án là một con số rất lớn, cho thấy tham vọng khai thác triệt để lợi thế năng lượng mặt trời của Uzbekistan để sản xuất nhiên liệu tổng hợp phát thải gần như bằng không. Tuy nhiên, Plug Power, nhà cung cấp công nghệ điện phân, đang đối mặt với những khó khăn tài chính được ghi nhận rộng rãi, bao gồm chương trình vay của Bộ Năng lượng Mỹ bị đình chỉ và các vụ kiện tập thể, đặt ra câu hỏi về khả năng thực thi ở quy mô này.

Những thách thức hiện hữu

Dù những con số và lợi thế có thể rất ấn tượng, dự án quy mô lớn tại một quốc gia nằm sâu trong lục địa đặt ra không ít thách thức.

• Nguồn cung nguyên liệu khổng lồ: Nhu cầu nguyên liệu nông nghiệp lên tới gần 5.800 tấn mỗi ngày. Hiện tại, chuỗi cung ứng sorghum hay camelina với khối lượng như vậy gần như chưa tồn tại ở Uzbekistan. Hơn nữa, khu vực Khorezm với khoảng 270.000 ha đất canh tác nhờ tưới tiêu đã đang sử dụng tới 90% nguồn nước sẵn có, đặt ra áp lực lớn về quản lý tài nguyên nước cho dự án.

• Rào cản địa lý: Uzbekistan là một trong chỉ hai quốc gia "double-landlocked" (không giáp biển và tất cả các nước láng giềng cũng không giáp biển) trên thế giới. Mỗi tấn SAF sản xuất ra sẽ phải vượt qua ít nhất hai biên giới quốc gia để đến cảng biển trước khi có thể đến các thị trường tiêu thụ chính ở châu Âu, Trung Đông hay châu Á. Chi phí vận chuyển liệu có thấp hơn mức chênh lệch chi phí đầu vào khi sản xuất gần thị trường hơn?

• Năng lực năng lượng tái tạo hiện tại: 4,45 GW năng lượng tái tạo mà dự án yêu cầu vượt quá tổng công suất điện mặt trời lắp đặt của Uzbekistan vào đầu năm 2025. Điều này đồng nghĩa với việc dự án sẽ phải đi trước và kéo theo sự phát triển của hạ tầng năng lượng tái tạo quốc gia.

Bức tranh toàn cảnh

Dự án SAF 6,08 tỷ USD tại Uzbekistan, với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính phủ, không chỉ là một cột mốc đầu tư. Nó đặt ra một câu hỏi nền tảng cho toàn ngành công nghiệp SAF toàn cầu: Liệu các khu vực sản xuất truyền thống (gần thị trường tiêu thụ) có còn là tương lai duy nhất, hay các khu vực có chi phí đầu vào (năng lượng tái tạo, lao động, đất đai) thấp như Trung Á, Bắc Phi hay một phần Mỹ Latinh sẽ tái định hình bản đồ cung ứng nhiên liệu bền vững?.

Cho dù dự án cụ thể này có đạt được Quyết định Đầu tư Cuối cùng (FID) vào cuối năm 2026 hay không, thì chính thực tế một dự án quy mô toàn cầu với sự bảo trợ của cấp cao nhất lại đang được phát triển tại Uzbekistan đã cho thấy địa hình của ngành sản xuất SAF trong tương lai có thể sẽ khác xa so với những gì ngành công nghiệp đang kỳ vọng hiện nay.

Nguồn tham khảo: Sustainability in the Air (SimpliFlying), GlobeNewswire, UzA, Plug Power Inc., Biofuels International Magazine, CCarbon, và các nguồn liên quan.