Tình trạng thiếu tuabin khí đang trở thành rào cản lớn nhất của AI

Ngày 23 tháng 8 năm 2026
Annie Nguyễn

Trong khi cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy nhu cầu năng lượng chưa từng có, một rào cản nghiêm trọng đang hình thành: sự thiếu hụt tuabin khí. GE Vernova, một trong những nhà sản xuất hàng đầu, đã thông báo rằng đơn đặt hàng tuabin khí hạng nặng mới hiện nay sẽ chỉ được giao vào năm 2031. Điều này có nghĩa là bất kỳ dự án trung tâm dữ liệu AI nào được công bố trong hai năm qua sẽ không thể tiếp cận nguồn cung thiết bị quan trọng này trong thời gian tới, làm đảo lộn các kế hoạch đầy tham vọng về năng lượng.

Con số thực tế cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Goldman Sachs ước tính các trung tâm dữ liệu tại Mỹ sẽ cần thêm 36,3 GW công suất chỉ riêng trong năm 2027. Con số này còn lớn hơn tổng sản lượng sản xuất tuabin hàng năm của cả ba nhà sản xuất lớn nhất. Trong quý 2, GE Vernova đã có 116 GW tồn đọng và đặt chỗ tuabin khí, tăng từ 100 GW ba tháng trước và 83 GW cuối năm 2025. Họ dự kiến sẽ có ít nhất 125 GW trong hợp đồng vào cuối năm 2026 và đang nhận đặt chỗ cho các lô giao hàng năm 2031.

Siemens Energy, một nhà sản xuất lớn khác, cũng đang đối mặt với áp lực tương tự với 69 GW tồn đọng tuabin khí và thời gian giao hàng từ ba năm trở lên. Sự mất cân đối giữa cung và cầu đã tạo ra những tác động rõ rệt. Đấu giá tháng 7 của PJM (tổ chức điều phối lưới điện tại 13 bang của Mỹ) đã chạm trần giá lần thứ ba liên tiếp, thiếu 6.831 MW so với yêu cầu độ tin cậy và chỉ thu hút được 525 MW sản lượng mới.

Nếu nhu cầu về năng lượng cho AI là có thật và tiếp tục tăng, các tuabin khí không thể đến kịp. Phần thiếu hụt sẽ được bù đắp bằng những gì có thể giao trong vòng 24-36 tháng như máy phát điện chạy bằng động cơ piston (reciprocating engines) của Caterpillar và Wärtsilä, vốn cũng đã đầy đơn hàng đến năm 2028. Pin nhiên liệu chỉ đóng vai trò nhỏ xung quanh lề, các nhà máy than vốn dự định ngừng hoạt động sẽ phải tiếp tục vận hành, và một phần đáng kể các dự án mới trên giấy tờ có thể sẽ không bao giờ được xây dựng.

Nếu nhu cầu không có thật, sự điều chỉnh sẽ xuất hiện dưới dạng hủy các đặt chỗ vào năm 2028 và 2029, nhưng lúc đó, các cuộc đấu giá công suất của năm nay đã làm thay đổi giá điện cho hàng chục triệu người. Tình trạng thiếu tuabin khí đã trở thành một yếu tố thực tế, thầm lặng nhưng có sức ảnh hưởng mạnh mẽ, có thể định hình lại tham vọng và nhịp độ phát triển của hạ tầng năng lượng phục vụ làn sóng AI.

Cơ hội và thách thức khi Việt Nam tham gia sản xuất tuabin khí

Lợi nhuận trong chế tạo và bán tuabin khí

Mức lãi trong lĩnh vực chế tạo tuabin khí không phải là một con số cố định và có sự phân hóa rõ rệt giữa các phân khúc thị trường. Các nhà sản xuất tuabin gió, một phân khúc liên quan nhưng khác biệt, đang phải đối mặt với biên lợi nhuận mỏng. Vestas, một trong những nhà sản xuất hàng đầu, dự kiến tỷ suất lợi nhuận hoạt động chỉ khoảng 4% trong năm 2021 và đẩy lùi mục tiêu dài hạn 8-10% đến năm 2024 hoặc 2025. Siemens Gamesa cũng dự báo sẽ đạt mục tiêu lợi nhuận dài hạn 8-10% vào năm 2024/2025. Nguyên nhân chính là áp lực giảm giá và cạnh tranh gay gắt trong bối cảnh chuyển đổi xanh, cùng với chi phí nguyên vật liệu thô tăng cao.

Phân khúc sản xuất điện, đặc biệt là tuabin khí công nghệ cao, có câu chuyện khác. Các nhà sản xuất như GE Vernova và Siemens Energy có thể đạt được lợi nhuận hấp dẫn hơn nhờ giá trị gia tăng công nghệ cao và chi phí vận hành thấp hơn cho khách hàng. Ví dụ, tuabin khí thế hệ H/HA của GE có hiệu suất vượt trội, giúp nhà máy điện tiết kiệm khoảng 200-250 triệu USD chi phí nhiên liệu trong vòng đời 25 năm nhờ tăng 1% hiệu suất. Tuy nhiên, chi phí sản xuất là rất lớn: GE đã đầu tư 2 tỷ USD vào công nghệ HA và chỉ có một số ít quốc gia (Thụy Sỹ, Mỹ, Đức, Pháp, Nga, Nhật Bản, Canada, Iran) có khả năng sản xuất tuabin khí loại F - một dòng sản phẩm công nghệ cao. Mức lãi cụ thể hiếm khi được công bố công khai nhưng được đánh giá là rất đáng kể do giá trị và yêu cầu công nghệ cực kỳ cao.

Đánh giá khả năng và cơ hội cho Việt Nam

Việt Nam đang có những bước tiến trong lĩnh vực điện khí nhưng việc tổ chức sản xuất tuabin khí để xuất khẩu là một mục tiêu rất khó khăn và cần thời gian dài, dù không phải là không thể. Các dự án như Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 sử dụng tuabin khí 9HA của GE cho thấy Việt Nam đang sử dụng công nghệ hiện đại. GE cũng đã có mặt tại Việt Nam với nhà máy sản xuất lò hơi thu hồi nhiệt (HRSG) tại Dung Quất và xưởng sửa chữa tuabin khí tại Phú Mỹ, tạo nền tảng về kỹ năng. Tuy nhiên, để sản xuất tuabin khí, đặc biệt là các dòng công suất lớn, đòi hỏi một hệ sinh thái công nghiệp phức tạp bao gồm vật liệu đặc biệt, công nghệ gia công chính xác, và quan trọng nhất là nền tảng nghiên cứu và phát triển (R&D) lâu dài. Nga đã phải đầu tư 25 tỷ ruble và nhận trợ cấp 6,9 tỷ ruble từ nhà nước để phát triển thành công tuabin GTE-170.1 và hiện đạt năng lực sản xuất 8 tuabin/năm.

Do đó, thay vì đặt mục tiêu sản xuất toàn bộ tuabin, Việt Nam có thể có hướng tiếp cận thực tế hơn:

1. Tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu: Tập trung sản xuất các phụ kiện, linh kiện hoặc tham gia lắp ráp cho các tập đoàn lớn như GE Vernova hay Siemens Energy, tận dụng lợi thế chi phí và nhân công.

2. Phát triển phân khúc thích hợp: Cần có chiến lược dài hạn và đầu tư bài bản từ nhà nước và doanh nghiệp để từng bước làm chủ công nghệ. Hướng đến các tuabin dẫn xuất từ động cơ máy bay (aero-derivative) với công suất nhỏ hơn (34-53 MW) và khả năng triển khai nhanh có thể là bước đệm hợp lý.

3. Bắt đầu từ nghiên cứu và đào tạo: Đầu tư mạnh vào đào tạo kỹ sư và các viện nghiên cứu chuyên sâu về nhiệt điện và vật liệu để tạo ra nền tảng tri thức, điều mà các nước sản xuất tuabin đều có.

Việc Việt Nam đang tổ chức sản xuất tàu metro và đường sắt là một dấu hiệu tích cực về năng lực công nghiệp, nhưng tuabin khí đòi hỏi một trình độ công nghệ, vật liệu và độ chính xác cao hơn rất nhiều. Đây là một cuộc chơi dài hơi, đòi hỏi tầm nhìn chiến lược và sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp trong nước và các tập đoàn công nghệ đa quốc gia.