Hydrogen phân tử – 'khí y học' đa năng: Từ chống oxy hóa, chống viêm đến phục hồi sau ngừng tim và hỗ trợ điều trị Alzheimer
Annie Nguyễn
Ngày 8 tháng 6 năm 2026
Theo chương tổng kết của cuốn sách "Molecular Hydrogen in Health and Disease" (NXB Springer, 2024), Giáo sư Shigeo Ohta (Đại học Y Nippon, Nhật Bản) – một trong những người đặt nền móng cho lĩnh vực y học hydrogen – đã tổng hợp toàn diện sự phát triển, cơ chế tác động và triển vọng của phân tử hydrogen (H₂) trong y học và sinh học.
Từ chống oxy hóa chọn lọc đến mục tiêu phân tử
Công trình đột phá năm 2007 của Ohta và cộng sự trên tạp chí Nature Medicine đã chứng minh H₂ có khả năng chống oxy hóa chọn lọc, chỉ trung hòa các gốc tự do độc hại như gốc hydroxyl (·OH) và peroxynitrit (ONOO⁻) mà không ảnh hưởng đến các phân tử tín hiệu quan trọng như superoxide, hydrogen peroxide hay nitric oxide. Điều này giải thích tại sao H₂ vừa hiệu quả giảm stress oxy hóa vừa an toàn, không gây tác dụng phụ.
Gần đây, nhóm nghiên cứu của Giáo sư Qianjun He đã xác định dạng oxy hóa của porphyrin (hematin) là mục tiêu phân tử của H₂. Porphyrin có mặt khắp nơi trong cơ thể (hemoglobin, myoglobin, cytochrom, enzyme chống oxy hóa, v.v.). Khi bị tổn thương oxy hóa, H₂ có khả năng "sửa chữa" các porphyrin này, từ đó kích hoạt lại chức năng của chúng. Cơ chế này giải thích tại sao H₂ có tác dụng đa dạng trên nhiều cơ quan mà không ảnh hưởng đến các tế bào khỏe mạnh.
Hiệu quả vượt trội trên lâm sàng
Một thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm, mù đôi, có đối chứng giả dược trên bệnh nhân hội chứng sau ngừng tim (post-cardiac arrest syndrome) cho thấy: hít 2% H₂ kết hợp với liệu pháp điều hòa thân nhiệt giúp tỷ lệ tử vong sau 90 ngày giảm từ 39% (nhóm đối chứng) xuống chỉ còn 15% (nhóm H₂). Đồng thời, 46% bệnh nhân trong nhóm H₂ hồi phục hoàn toàn không để lại di chứng, so với chỉ 21% ở nhóm chứng.
Đối với bệnh Alzheimer, một báo cáo ca bệnh cho thấy bệnh nhân giai đoạn muộn sau 2 năm hít H₂ liên tục đã có sự cải thiện rõ rệt, bao gồm giảm són phân và tăng cường hoạt động của tế bào thần kinh vùng hải mã (được ghi nhận qua hình ảnh học khuếch tán tensor).
Hydrogen cũng cho thấy tiềm năng trong hội chứng chuyển hóa (giảm mỡ nội tạng, cải thiện lipid máu, đường huyết), ung thư giai đoạn muộn (cải thiện chất lượng sống, tăng hiệu quả liệu pháp miễn dịch), cytokine storm trong COVID-19, và chăm sóc sức khỏe cho người khỏe mạnh (giảm mệt mỏi, cải thiện tâm trạng và chức năng thần kinh tự chủ).
An toàn và đa dạng đường dùng
Hydrogen có thể được đưa vào cơ thể qua nhiều đường: hít khí, uống nước giàu hydrogen (HRW), tiêm dung dịch muối giàu hydrogen, nhỏ mắt, tắm, hoặc thậm chí qua đường trực tràng. Ở nồng độ điều trị (1–4%), H₂ không độc, không gây cháy nổ, đã được cấp phép tại Nhật Bản như một liệu pháp tiên tiến cho bệnh nhân sau ngừng tim.
Sứ mệnh tương lai
Giáo sư Ohta nhấn mạnh rằng hydrogen không phải là một "viên đạn thần kỳ" đơn trị liệu, mà là một phân tử điều hòa đa hiệu, tác động lên các porphyrin bị tổn thương do oxy hóa. Với ưu điểm không tác dụng phụ, chi phí thấp và dễ sử dụng, hydrogen có tiềm năng to lớn trong việc giải quyết các bệnh lý nan giải của xã hội già hóa, từ cấp cứu ngừng tim, sa sút trí tuệ, chuyển hóa đến ung thư và nông nghiệp bền vững.
Sách có thể mua trên Amazon https://www.amazon.com/Molecular-Hydrogen-Disease-Advances-Biochemistry/dp/3031473744
